ତୃତୀୟ ଅଧ୍ୟାୟ

ଇଂରେଜ ଶାସନକୁ ପ୍ରତିରୋଧ

ଜୟୀ ରାଜଗୁରୁ :

ଇଂରେଜମାନେ ଭାରତକୁ ବାଣିଜ୍ୟ କରିବା ପାଇଁ ଆସି ଧୀରେ ଧୀରେ ରାଜନୈତିକ ବ୍ୟାପାରରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ | ୧୮୦୩ ମସିହାରେ ଇଂରେଜମାନେ ଓଡ଼ିଶା ଅଧିକାର କଲେ |୧୮୦୪ ମସିହାରେ ଜୟୀ ରାଜଗୁରୁ ବିଦ୍ରୋହର ନେତୃତ୍ଵ ନେଇଥିଲେ |
ଜୟୀ ରାଜଗୁରୁ ୧୭୩୯ ଖ୍ରୀଷ୍ଟାବ୍ଦ ଅକ୍ଟୋବର ମାସ ୨୯ ତାରିଖ ତଥା ପବିତ୍ର କାର୍ତ୍ତିକ ମାସ ଶୁକ୍ଳ ନବମୀ ତିଥିରେ ପୁରୀ ନିକଟସ୍ଥ ବୀର ହରେକୃଷ୍ଣପୁର ଗ୍ରାମରେ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ | ତାଙ୍କର ପିତାଙ୍କ ନାମ ଚାନ୍ଦ ରାଜଗୁରୁ ଓ ମାତାଙ୍କ ନାମ ହାରାମଣି | ତାଙ୍କ ପୂର୍ବ ପୁରୁଷମାନେ ଖୋର୍ଦ୍ଧା ରାଜାଙ୍କର ଉପଦେଷ୍ଟା ଓ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଗୁରୁଥିଲେ | ତେଣୁ ପାରମ୍ପରିକ ରୀତିରେ ସେମାନଙ୍କୁ “ରାଜଗୁରୁ” ବୋଲି କୁହାଗଲା |
ପିତାଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁପରେ ଜୟୀ ରାଜଗୁରୁ ରାଜା ଦିବ୍ୟସିଂହଙ୍କ ମନ୍ତ୍ରୀ ତଥା ରାଜଗୁରୁଭାବେ ଅଧିଷ୍ଠିତ ହୋଇଥିଲେ | ରାଜଗୁରୁଙ୍କ ଜ୍ଞାନ ଗାରିମରେ ମୁଗ୍ଧହୋଇ ଆଠଗଡ ରାଜା ଧନଞ୍ଜୟ ହରିଚନ୍ଦନ ଜୟଦେବ ନେବାକୁ ଚାହିଁଲେ କିନ୍ତୁ ସେ ରାଜା ଦିବ୍ୟସିଂହଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ତାଙ୍କର ନାବାଳକ ପୁତ୍ର ଦ୍ଵିତୀୟ ମୁକୁନ୍ଦଦେବ ରାଜା ହେବାରୁ ଜୟୀ ରାଜଗୁରୁ ଆଭିଭାବକ ଭାବେ କାର୍ଯ୍ୟକଲେ |
ଜୟୀ ରାଜଗୁରୁ ୧୭୯୮ ମସିହାରେ ଶାସନ ନିୟନ୍ତ୍ରଣର ସମସ୍ତ କ୍ଷମତା ନିଜ ହାତକୁ ନେଲେ । ସେ ପାଇକମାନଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧବିଦ୍ୟାର ଉପଯୁକ୍ତ ତାଲିମ ଦେବାପାଇଁ ‘ଆଖଡ଼ାଶାଳ’ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିବା ସହିତ ପାଇକମାନଙ୍କୁ ଦେଶପ୍ରେମରେ ଉଦ୍‌ବୁଦ୍ଧ କରିଥିଲେ |
ଇଂରେଜ ପ୍ରଶାସକ କର୍ଣ୍ଣେଲ ହାରକୋର୍ଟ ଖୋର୍ଦ୍ଧାରାଜାଙ୍କୁ ଇଂରେଜମାନଙ୍କୁ ସାହାଯ୍ୟ କରିବା ପ୍ରତିବଦଳରେ ୧ ଲକ୍ଷ ଟଙ୍କା ଓ ହରାଇଥିବା ୪ ଟି ମରହଟ୍ଟା କବଳିତ ପ୍ରଗଣା ଯଥା ରାହାଙ୍ଗ, ସରାଇ, ଚବିଶକୁଦ ଓ ଲେମ୍ବାର୍ ଫେରି ପାଇବେ ବୋଲି ତାଙ୍କୁ ର ପ୍ରଲୋଭନ ଦେଖାଇଲେ |
ରାଜା ମୁକୁନ୍ଦଦେବ ଇଂରେଜମାନଙ୍କୁ ସାହାଯ୍ୟ କଲେ କିନ୍ତୁ ଇଂରେଜମାନେ ବିଶ୍ଵାସଘାତକତା କଲେ | ମୁକୁନ୍ଦଦେବ କୌଣସି ପ୍ରଗଣା ପାଇଲେ ନାହିଁ |
ଇଂରେଜମାନଙ୍କ ବିରୋଧରେ ମୁକୁନ୍ଦଦେବ ମରହଟ୍ଟାମାନଙ୍କ ସାହାଯ୍ୟ ନେଇ ପାଇକସେନାଙ୍କ ସାହାଯ୍ୟରେ ୧୮୦୪ ମସିହା ଅକ୍ଟୋବର ମାସରେ ପିପିଲିଠାରେ ଇଂରେଜମାନଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କରିଥିଲେ | କର୍ଣ୍ଣଲ୍ ହାରକୋର୍ଟ ମେଜର ଫ୍ଲେଚର ମାନ୍ଦ୍ରାଜରୁ ସୈନ୍ୟ ନେଇ ଆସିଲେ | ତିନି ସପ୍ତାହ ପ୍ରବଳ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇକମାନ ବୀରତ୍ଵର ସହ ଲଢିଲେ ମାତ୍ର ଇଂରେଜମାନଙ୍କର ରଣକୌଶଳରେ ପାଇକସେନା ପରାଜିତ ହୋଇଥିଲେ | ୧୮୦୪ ମସିହା ଡିସେମ୍ବର ୪ ତାରିଖରେ ଖୋର୍ଦ୍ଧା ଇଂରେଜ ଅଧିକୃତ ହେଲା |
ଇଂରେଜମାନେ ଜୟୀ ରାଜଗୁରୁଙ୍କୁ ବନ୍ଦୀ କଲେ ଓ ଦୋଷୀ ସାବ୍ୟସ୍ତ କଲେ | ମେଦିନୀପୁରଠାରେ ଏକ ବରଗଛର ଦୁଇଡାଳକୁ ଏକାଠିକରି ସେଥିରେ ତାଙ୍କୁ ବାନ୍ଧି ନିଷ୍ଠୁରଭାବେ ଫାଶୀ ଦିଆଗଲା | ଶହିଦ ବିପ୍ଳବୀ ଜୟୀ ରାଜଗୁରୁଙ୍କର ଦେଶପ୍ରେମ, ଦେଶଭକ୍ତି ଓ ତ୍ୟାଗର ପଟାନ୍ତର ନାହିଁ ।

ଓଡ଼ିଶାରେ ପାଇକ ବିଦ୍ରୋହ (୧୮୧୭) ଓ ବକ୍ସି ଜଗବନ୍ଧୁଙ୍କ ଭୂମିକା

୧୮୦୩ ଖ୍ରୀ.ଅ.ରେ ଇଂରେଜମାନଙ୍କର ଓଡ଼ିଶା ଦଖଲ ପରେ ଓଡ଼ିଶାର ଶାସନ ମରହଟ୍ଟାମାନଙ୍କଠାରୁ ଆସି ଇଂରେଜମାନଙ୍କ ହାତକୁ ଗଲା |
ଇଂରେଜମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଜୟୀ ରାଜଗୁରୁ ସହିଦ ହେବାପରେ ଓଡ଼ିଶାର ରାଜନୈତିକ, ସାମାଜିକ ଓ ଅର୍ଥନୈତିକ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଅସନ୍ତୋଷ ଦେଖାଦେଲା |
ଓଡ଼ିଶାରେ ମୋଗଲ ଓ ମରହଟ୍ଟାମାନଙ୍କ ଶାସନ ସମୟରେ ଥ‌ିବା ପଦାତିକ ବାହିନୀ ଯୁଦ୍ଧ ସମୟରେ ସୈନ୍ୟ ଭାବରେ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିଲାବେଳେ ସାଧାରଣ ସମୟରେ କୃଷିକାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିଲେ ସେମାନଙ୍କୁ ‘ପାଇକ’ କୁହାଯାଉଥିଲା |

ନିମ୍ନଲିଖିତ କାରଣଯୋଗୁଁ ପାଇକମାନେ ଇଂରେଜମାନଙ୍କ ବିରୋଧରେ କରିଥିବା ବିଦ୍ରୋହ କଲେ | ଏହାକୁ ପାଇକ ବିଦ୍ରୋହ କୁହାଗଲା |

ରାଜନୈତିକ କାରଣ :

ଇଂରେଜ ସରକାର ଖୋର୍ଦ୍ଧା ରାଜା ଏବଂ ତାଙ୍କ ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ଜୟୀ ରାଜଗୁରୁଙ୍କୁ ଫାଶୀଦଣ୍ଡରେ ଦଣ୍ଡିତ କରିବାପରେ ଜନସାଧାରଣ ଇଂରେଜମାନଙ୍କ ଉପରେ କ୍ଷୁବ୍ଧ ହୋଇଥିଲେ |

ସାମାଜିକ ତଥା ଅର୍ଥନୈତିକ କାରଣ :

ଇଂରେଜମାନେ ଓଡ଼ିଶା ଦଖଲ କରିବାପରେ ସେହି ଜମି ପାଇଁ ସେମାନଙ୍କୁ ଖଜଣା ଦେବାକୁ ପଡିଲା| ଖଜଣା ଆଦାୟ ସମୟରେ ସରକାରୀ କର୍ମଚାରୀଙ୍କର ନିଷ୍ଠୁର ବ୍ୟବହାର, ଫସଲ ହାନି ସମୟରେ ଅଧିକ ରାଜସ୍ୱ ଆଦାୟ ଏବଂ କଉଡ଼ି ପରିବର୍ତ୍ତେ ଟଙ୍କା ଆକାରରେ ଖଜଣା ଦେବାକୁ ଜନତାଙ୍କୁ ବାଧ୍ୟ କରିବା ଫଳରେ ଓଡ଼ିଶାବାସୀ ଇଂରେଜ ଶାସନ ଉପରେ କ୍ଷୁବ୍‌ଧ ହୋଇଥିଲେ |

ସରକାରୀ ନୀତି ନିୟମ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷା ପରିବର୍ତ୍ତେ ବଙ୍ଗଳା ଓ ପାର୍ସୀ ଭାଷାରେ ଅନୁଦିତ ହେବାରୁ ପ୍ରଜାମାନେ ନୀତିନିୟମ ବୁଝି ନପାରିବାରୁ ତା’ର ସୁଯୋଗରେ ପୋଲିସ୍ ଓ ପ୍ରଶାସନିକ ଅଫିସରମାନେ ଅତ୍ୟାଚାର କଲେ |

ସ୍ଵଳ୍ପମିଆଦୀ ଭୂରାଜସ୍ଵ ପ୍ରଥା ପ୍ରଚଳିତ ହେଲା | ଓଡିଆ ଜମିଦାରମାନେ ଠିକ୍ ସମୟରେ ରାଜସ୍ୱ ପୈଠ କରି ନପାରି ଜମିଦାରୀ ହରାଇଲେ | ବଙ୍ଗର ଧନୀକ ଶ୍ରେଣୀର ଲୋକ ଏହି ଜମିଦାରୀ କିଣିଲେ | ଜନସାଧାରଣ ଇଂରେଜମାନଙ୍କ ଅର୍ଥନୈତିକ ଅତ୍ୟାଚାରରେ ଅତିଷ୍ଠ ହୋଇପଡ଼ିଥିଲେ | ସରକାରଙ୍କର ଲବଣ ତଥା ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅର୍ଥନୀତି ଜନସାଧାରଣଙ୍କ ମନରେ ଅସନ୍ତୋଷ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଲା |

ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ କାରଣ :

ଇଂରେଜ ସରକାରଙ୍କର ପ୍ରିୟାପ୍ରୀତି ତୋଷଣଭାବ, ଅନ୍ୟାୟ, ଅତ୍ୟାଚାର, ଅମଲାମାନଙ୍କର ଦୁର୍ନୀତି, ବଙ୍ଗଳା ଅଫିସରଙ୍କ ଓଡ଼ିଆମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ଦୁର୍ବ୍ୟବହାର ଓ ସର୍ବୋପରି ସର୍ବରାକାରମାନଙ୍କର ଲୁଟ ଚକ୍ରାନ୍ତରେ ଖୋର୍ଦ୍ଧା ରାଜାଙ୍କ ସେନାପତି ଜଗବନ୍ଧୁଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ଜମିଦାରୀରୁ ବଞ୍ଚିତ କରିବା ଯୋଗୁଁ ଖୋର୍ଦ୍ଧାରେ ପାଇକ ବିଦ୍ରୋହ ହୋଇଥିଲା |
ଖଜଣା ଅସୁଲ କରି ଜମିଦାର ବା ସରକାରଙ୍କଠାରେ ଦାଖଲ କରିବା କର୍ମଚାରୀଙ୍କୁ “ସର୍ବରାକାର” କୁହାଯାଏ |

ପାଇକ ବିଦ୍ରୋହରେ ବକ୍ସି ଜଗବନ୍ଧୁଙ୍କ ଭୂମିକା :

ବକ୍ସି ଜଗବନ୍ଧୁଙ୍କ ପୁରା ନାଁ ଥିଲା ବକ୍ସି ଜଗବନ୍ଧୁ ବିଦ୍ୟାଧର ଭ୍ରମରବର ରାୟ ମହାପାତ୍ର | “ବକ୍ସି” ଅର୍ଥ ସେନାପତି | ବକ୍ସି ଜଗବନ୍ଧୁ ଇଂରେଜ ସରକାରଙ୍କର ଚକ୍ରାନ୍ତରେ ଜାଗିରୀ ହରାଇ ବିଦ୍ରୋହୀ ପାଇକମାନଙ୍କର ନେତୃତ୍ଵ ନେଇଥିଲେ |

ବିଦ୍ରୋହୀ ପାଇକମାନେ ବାଣପୁର ଥାନା ଆକ୍ରମଣ ଓ ଖଜଣାଖାନା ଲୁଟ୍ କରିବାପରେ ପୁରୀରେ ପହଞ୍ଚି ଦ୍ଵିତୀୟ ମୁକୁନ୍ଦଦେବଙ୍କୁ ଖୋର୍ଦ୍ଧା ରାଜା ରୂପେ ଘୋଷଣା କଲେ | ଏହି ବିଦ୍ରୋହ ପୁରୀ ଜିଲ୍ଲାର ପିପିଲି, ବାଣପୁର ଓ କଟକ ଜିଲ୍ଲାର ଝଙ୍କଡ଼, କୁଜଙ୍ଗ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବ୍ୟାପିଯାଇଥିଲା |
୧୮୨୩ ମସିହାରେ ଇଂରେଜ ସରକାର ବକ୍ସି ଜଗବନ୍ଧୁଙ୍କର ସମୁଦାୟ ସମ୍ପତ୍ତି ବାଜ୍ୟାପ୍ତ କଲେ ଓ ୧୮୨୫ ମସିହାରେ ସେ କଟକ ସହରରେ ଆତ୍ମସମର୍ପଣ କରିଥିଲେ | ତାଙ୍କୁ କଟକ ସହରାରେ ନଜରବନ୍ଦୀ କରି ରଖାଯାଇଥିଲା | ୧୮୨୯ ମସିହା ଜାନୁୟାରୀ ୨୪ ତାରିଖ ଦିନ ବକ୍ସି ଜଗବନ୍ଧୁ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଥିଲେ ।

ଓଡ଼ିଶାରେ ଆଦିବାସୀଙ୍କର ବିଦ୍ରୋହ:
ଘୁମୁସର ବିଦ୍ରୋହ :

୧୮୩୫ରେ ଇଂରେଜ ସରକାର ଦକ୍ଷିଣ ଓଡ଼ିଶାର ଘୁମୁସର ଅଧିକାର କରିବା ପରେ ସେମାନଙ୍କ ବିରୋଧରେ କନ୍ଧମାନେ ଇଂରେଜମାନଙ୍କୁ ପ୍ରତିରୋଧ କଲେ | ଏହାକୁ “ଘୁମୁସର ବିଦ୍ରୋହ” କୁହାଯାଏ | ଏହାର ନେତୃତ୍ୱ ନେଇଥିଲେ ଦୋରା ବିଶୋଇ ଓ ଚକରା ବିଶୋଇ |

୧୮୩୫ ଖ୍ରୀ.ଅ.ରେ ଘୁମୁସର ରାଜା ଧନଞ୍ଜୟ ଭଞ୍ଜ ଇଂରେଜ ସରକାରକୁ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ କର ଦେବାରେ ଅସମର୍ଥ ହେବାରୁ ଇଂରେଜମାନେ ତାଙ୍କୁ ଶାସନଗାଦିରୁ ହଟାଇଦେବାରୁ କନ୍ଧମାନଙ୍କ ମୁଖ୍ୟ ନେତା ଦୋରା ବିଶୋଇ ଇଂରେଜ ଶାସନ ବିରୋଧରେ କନ୍ଧମାନଙ୍କୁ ଏକାଠି କରି ବିଦ୍ରୋହ କରିଥିଲେ | ଇଂରେଜ ସରକାର ଦୋରା ବିଶୋଇକୁ ଧରାଇ ଦେବାପାଇଁ ପାଞ୍ଚ ହଜାର ଟଙ୍କାର ପୁରସ୍କାର ଘୋଷଣା କଲେ |

ଦୋରା ବିଶୋଇଙ୍କୁ ଇଂରେଜମାନେ ଅନୁଗୋଳଠାରେ ବନ୍ଦୀକରି ମାନ୍ଦ୍ରାଜ ପଠାଇଲେ ଓ ସେଠାରେ ତାଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ ହେଲା | ମାତ୍ର ତାଙ୍କ ପୁତୁରା ଚକରା ବିଶୋଇ ମୃତ୍ୟୁପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ନିରବଚ୍ଛିନ୍ନ ବିଦ୍ରୋହ ଚାଲୁ ରଖୁଥିଲେ | ୧୮୪୬ ରେ କନ୍ଧମାନେ ପୁନୀତ ବିଦ୍ରୋହ କଲେ | ବଣ ଜଙ୍ଗଲରେ ଲୁଚିରହି ଚକରା ଓ ତାଙ୍କ ଅନୁଗାମୀମାନେ ଇଂରେଜ ସୈନ୍ୟମାନଙ୍କ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ |

ଗଭର୍ଣ୍ଣର ଜେନେରାଲ ଡେଲହାଉସୀ ଚକରା ବିଶୋଇଙ୍କୁ ଧରାଇଦେବା ପାଇଁ ତିନି ହଜାର ଟଙ୍କାର ପୁରସ୍କାର ଘୋଷଣା କଲେ |

କେନ୍ଦୁଝର ଭୂୟାଁ ବିଦ୍ରୋହ :

୧୮୬୮ରେ ରତ୍ନା ନାୟକଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ କେନ୍ଦୁଝରରେ ଭୂୟାଁ ବିଦ୍ରୋହ ହୋଇଥିଲା | ଏହି ବିଦ୍ରୋହକୁ ‘ରତ୍ନାମେଳି’ ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଏ |

କେନ୍ଦୁଝର ରାଜା ଗଦାଧର ଭଞ୍ଜଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁପରେ ତାଙ୍କର ପୋଷ୍ୟପୁତ୍ର ବୃନ୍ଦାବନ ଭଞ୍ଜଙ୍କୁ ଓଡ଼ିଶାର ତତ୍କାଳୀନ କମିଶନର ରେଭେନ୍ସା ଶାସନଗାଦିରୁ ବଞ୍ଚିତ କରି ଧନୁର୍ଜୟ ଭଞ୍ଜଙ୍କୁ ରାଜଗାଦି ଦେଇଥିଲେ | କିନ୍ତୁ ଗଦାଧର ଭଞ୍ଜଙ୍କ ରାଣୀ ବିଷ୍ଣୁପ୍ରିୟା ଏବଂ ଆଦିବାସୀ ଭୂୟାଁ ସମ୍ପ୍ରଦାୟ ମଧ୍ୟ ଧନୁର୍ଜୟ ଭଞ୍ଜଙ୍କୁ ଚାହୁଁନଥିଲେ |

ରତ୍ନା ନାୟକଙ୍କ ସହିତ ନନ୍ଦ ନାୟକ, ନନ୍ଦ ପ୍ରଧାନ, ବାବୁ ନାୟକ ଓ ପଦୁ ନାୟକ ପ୍ରଭୃତି ଅନେକ ନେତା ଯୋଗ ଦେଇଥିଲେ | ସେମାନେ ୧୮୬୮ ରେ ଧନୁର୍ଜୟ ଭଞ୍ଜଙ୍କ ବିରୋଧରେ ବିଦ୍ରୋହ ଘୋଷଣା କରି କେନ୍ଦୁଝର ଗଡ଼ ଅବରୋଧ କଲେ |

ଅନ୍ୟ ପକ୍ଷରେ ବଣାଇ, ପାଲଲହଡ଼ା, ଢେଙ୍କାନାଳ ଓ ମୟୂରଭଞ୍ଜର ରାଜାମାନଙ୍କ ସାହାଯ୍ୟରେ ଇଂରେଜମାନେ ଏହି ବିଦ୍ରୋହକୁ ଦମନ କଲେ ଏବଂ ରତ୍ନା ନାୟକ ଓ ନନ୍ଦ ନାୟକଙ୍କୁ ପ୍ରାଣଦଣ୍ଡ ଦିଆଗଲା |

୧୮୯୮ ରେ ଭୂୟାଁ ସମ୍ପ୍ରଦାୟର ଧରଣୀଧର ଭୂୟାଁ ଇଂରେଜମାନଙ୍କ ବିରୋଧରେ ଏକ ମେଳିର ନେତୃତ୍ଵ ନେଇଥିଲେ | ଏହାକୁ “ ଧରଣୀ ମେଳି” ବୋଲି କୁହାଯାଉଥିଲା |

ପ୍ରଜାମାନଙ୍କୁ ବିଭିନ୍ନ କର ଦେବାକୁ ପଡୁଥିଲା | ବେଠି ପ୍ରଥାର ପ୍ରଚଳନ ଥିଲା | ୧୮୯୧ରେ ବେଠିରେ ଏକ ବନ୍ଧ ନିର୍ମାଣ କରିବାକୁ ରାଜା ଆଦେଶ ଦେଲେ | ପ୍ରଜାମାନେ ଏହାକୁ ବରୋଧ କରି ଏକାଠି ହେଲେ ଏବଂ ଏହାର ନେତୃତ୍ଵ ଧରଣୀଧର ନେଇଥିଲେ |

କୋହ୍ଲ ବିଦ୍ରୋହ :

ମୟୂରଭଞ୍ଜର କୋହ୍ଲ ସମ୍ପ୍ରଦାୟର ପ୍ରଥମେ ଇଂରେଜମାନଙ୍କ ସହ ଭଲ ସମ୍ପର୍କ ଥିଲେ ହେଁ ଘଟଣାକ୍ରମେ ସେମାନେ ଇଂରେଜ ବିରୋଧୀ ବିଦ୍ରୋହ କରିଥିଲେ | ୧୮୧୦ରେ ଇଂରେଜ ଶାସକ ତ୍ରିବିକ୍ରମ ଭଞ୍ଜଙ୍କୁ ମୟୂରଭଞ୍ଜର ରାଜା ରୂପେ ସ୍ଵୀକାର କଲେ | ମୟୂରଭଞ୍ଜର ଆଦିବାସୀ ସମ୍ପ୍ରଦାୟ ମଧ୍ୟରେ କୋହ୍ଲ , ସାନ୍ତାଳ ଓ ଭୂମିଜ ପ୍ରଭୃତି ଥିଲେ |

କୋହ୍ଲ ଅଧିକୃତ ଜମିକୁ ଦଖଲ କରିବାପାଇଁ ସିଂହଭୂମ ରାଜା ଉଦ୍ୟମ କରିବାରୁ ୧୮୨୦ ରେ କୋହ୍ଲମାନେ ସିଂହଭୂମ ରାଜା ଘନଶ୍ୟାମ ସିଂହଙ୍କ ବିରୁଦ୍ଧରେ ବିଦ୍ରୋହ କଲେ| ରାଜା ବିଦ୍ରୋହ ଦମନ କରିନପାରି ଇଂରେଜ ଶାସକଙ୍କ ସହାୟତା ଲୋଡ଼ିଲେ ଏବଂ ବିଦ୍ରୋହ ଦମନ ହେଲା |

ବାମନଘାଟୀ ଜମିଦାର ମୟୂରଭଞ୍ଜ ରାଜାଙ୍କ ନିୟନ୍ତ୍ରଣରୁ ମୁକ୍ତ ହେବାକୁ ଚାହୁଁଥିଲେ; ମାତ୍ର ରାଜା ଜମିଦାରଙ୍କୁ ସମସ୍ତ କ୍ଷମତା ଓ ଅଧିକାରରୁ ବଞ୍ଚିତ କରିବାକୁ ଚାହିଁଲେ | କୋହ୍ଲମାନେ ଜମିଦାରଙ୍କୁ ସମର୍ଥନ କଲେ ।

୧୮୩୧ ଡିସେମ୍ବରରେ ଇଂରେଜ କମିଶନର ଷ୍ଟକୱେଲ ରାଜା ଓ ବାମନଘାଟୀ ଜମିଦାରଙ୍କୁ ବିବାଦର ସମାଧାନ କରିବାକୁ ବାଲେଶ୍ଵର ଡକାଇଲେ |ଆଲୋଚନା ବିଫଳ ହେବା ଯୋଗୁଁ କୋହ୍ଲମାନେ ବିଦ୍ରୋହ କଲେ |

ମୟୂରଭଞ୍ଜ ରାଜା ସୈନ୍ୟମାନଙ୍କ ସହାୟତାରେ କୋହ୍ଲମାନଙ୍କୁ ବାମନଘାଟୀରୁ ତଡି ଏହାକୁ ନିଜ ଅଧିନକୁ ଆଣିଲେ, ମାତ୍ର କୋହ୍ଲମାନେ ବିଦ୍ରୋହ ଅବ୍ୟାହତ ରଖିଲେ | ଉଇଲକିନ୍‌ସନ୍ ବଙ୍ଗ ସରକାରଙ୍କୁ ଏଥିରେ ହସ୍ତକ୍ଷେପ କରିବାକୁ ସୁପାରିଶ କଲେ |
କଟକ କମିଶନର ହେନେରୀ ରିକେଟ୍ ମଧ୍ୟ ସାମରିକ କାର୍ଯ୍ୟାନୁଷ୍ଠାନ ପାଇଁ ସରକାରଙ୍କୁ ପରାମର୍ଶ ଦେବାରୁ ସୈନ୍ୟବାହିନୀ ପଠାଗଲା ଓ ବିଦ୍ରୋହୀମାନେ ଆତ୍ମସମର୍ପଣ କରିବାରୁ ବିଦ୍ରୋହର ଅବସାନ ଘଟିଲା |

ସାନ୍ତାଳ ବିଦ୍ରୋହ :

ମୟୂରଭଞ୍ଜର ରାଜା ଶ୍ରୀରାମଚନ୍ଦ୍ର ଭଞ୍ଜଦେଓ ୧୯୧୨ ମସିହା ଫେବୃୟାରୀ ୨୨ ତାରିଖରେ ମୃତ୍ୟୁପରେ ଇଂରେଜ ସରକାରଙ୍କ ତରଫରୁ ୩ ଜଣ ପ୍ରଶାସନିକ ଅଧିକାରୀ ମୟୂରଭଞ୍ଜର ଶାସନଭାର ଗ୍ରହଣ କଲେ | ଶାସନର ସୁପରିଚାଳନା ପାଇଁ ଆଞ୍ଚଳିକ ସର୍ଦ୍ଦାର , ପ୍ରଧାନ ଓ ଅମଲାମାନଙ୍କ ଉପରେ ନିର୍ଭର କଲେ | ଶାସକ ଓ ଶାସିତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ସମ୍ପର୍କ ରହିଲା ନାହିଁ |

ନିଜ ରାଜ୍ୟରେ ବିଦେଶୀ ମୁଖ୍ୟଙ୍କୁ ଗ୍ରହଣ କରିନପାରି ବିଦ୍ରୋହ କଲେ ଏବଂ ଏହି ବିଦ୍ରୋହ କଙ୍କା ମାଝି ଓ କାଳିଆ ମହାନ୍ତଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ହୋଇଥିବାରୁ ଏହାକୁ ‘ସାନ୍ତାଳ ବିଦ୍ରୋହ’ କୁହାଯାଏ |

ଭଞ୍ଜ ଶାସନ କାଳରେ ସର୍ଦ୍ଦାର, ପ୍ରଧାନ, ମୁଖିଆ ଓ ଛାଟିଆମାନେ ରାଜସ୍ୱ ଆଦାୟ କରୁଥିଲେ | ରାଜସ୍ୱ ଦେଇ ନ ପାରିଲେ ଆଦାୟକାରୀମାନେ ଲୋକମାନଙ୍କର ଗୋମହିଷାଦି ପଶୁ ବିକ୍ରି କରିଦେଉଥିଲେ |

ରାଜାଙ୍କ ଶାସନ କାଳରେ ଅମଲାମାନେ ବାହାର ଅଞ୍ଚଳର ଲୋକଥିଲେ | ରାଜାଙ୍କପରେ ଇଂରେଜମାନଙ୍କ ଶାସନ କାଳରେ ଅମଲାମାନେ ତାଙ୍କର କର୍ତ୍ତବ୍ୟରେ ଅବହେଳା କଲେ | ଗରିବ ଆଦିବାସୀଙ୍କୁ ଶୋଷଣ କଲେ |

୧୯୧୭ ରେ ସାନ୍ତାଳ ବିଦ୍ରୋହପୂର୍ବରୁ ସମାଜରେ ମୁଖ୍ୟତଃ ଦୁଇ ଶ୍ରେଣୀର ଲୋକ ଥିଲେ | ସେମାନେ ହେଲେ “ଶୋଷକ” ଓ “ଶୋଷିତ” | ସମାଜରେ ଏହି ବୈଷମ୍ୟ ଏହି ଦୁଇ ଶ୍ରେଣୀ ମଧ୍ୟରେ ଅସନ୍ତୋଷ ସୃଷ୍ଟି କଲା |

ରେଣୁ ଗାଁର କାଳିଆ ମହାନ୍ତ, ବେତନଟୀର କଙ୍କା ମାଝୀ, ଚିତ୍ରଡାର ନୟନ ସିଂ ଓ ଭୀମ ମହାନ୍ତ ପ୍ରଭୃତି ବିଦ୍ରୋହ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ |

୧୯୧୭ ମସିହାରେ ବିଦ୍ରୋହୀମାନେ ଇଂରେଜ ବିରୋଧୀ ଅଭିଯାନ ଆରମ୍ଭ କଲେ | ବିଦ୍ରୋହୀମାନେ କଙ୍କା ମାଝୀଙ୍କୁ ରାଜା, କାଳିଆ ମହାନ୍ତଙ୍କୁ ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ଓ ନୟନ ସିଂଙ୍କୁ ସେନାପତିଭାବେ ସର୍ବସମ୍ମତିକ୍ରମେ ନିର୍ବାଚିତ କଲେ | କଙ୍କା – କାଳିଆ ସରକାର ଗଠନ କରାଗଲା |

୧୮୫୭ ମସିହାର ମହାନ୍ ବିଦ୍ରୋହ :

ଇଂରେଜ ଇଷ୍ଟଇଣ୍ଡିଆ କମ୍ପାନୀ ପ୍ରଥମେ ଦୁଇଟି ବିଷୟରେ ଗୁରୁତ୍ଵ ଦେଉଥିଲେ | ପ୍ରଥମଟି ବାଣିଜ୍ୟ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଏକଚାଟିଆ କାରବାର ଓ ଦ୍ଵିତୀୟଟି ହେଲା ଭାରତୀୟ ବଣିକମାନଙ୍କର କମ୍ପାନୀ ସହ ପ୍ରତିଯୋଗିତା ନ କରିବା |

ବାଣିଜ୍ୟ କୋଠି ଓ ଦୁର୍ଗଗୁଡ଼ିକର ସୁରକ୍ଷା ଏବଂ ସାମ୍ରାଜ୍ୟର ସୁରକ୍ଷା ଓ ବିସ୍ତାର ପାଇଁ କମ୍ପାନୀ ସୈନ୍ୟବାହିନୀ ଗଠନ କରିଥିଲା ଓ ସେଥିରେ ଯୋଗଦେଇଥିବା ଭାରତୀୟମାନଙ୍କୁ ସିପାହୀ କୁହାଯାଉଥିଲା |

ବିଭିନ୍ନ କାରଣରୁ ସେହି ସିପାହୀମାନେ ୧୮୫୭ ମସିହାରେ କମ୍ପାନୀ ଶାସନ ବିରୋଧରେ ବିଦ୍ରୋହ କରିଥିଲେ, ଯାହା ୧୮୫୭ ମସିହାର ମହାନ୍ ବିଦ୍ରୋହ ନାମରେ ପରିଚିତ |

ରାଜନୈତିକ କାରଣ :

ଲର୍ଡ ୱେଲେସ୍‌ଲିଙ୍କ ସାମନ୍ତ ସନ୍ଧି ଏବଂ ଲର୍ଡ ଡେଲହାଉସୀଙ୍କ ରାଜ୍ୟସ୍ୱତ୍ୱ ଲୋପନୀତି ଫଳରେ ଅନେକ ଦେଶୀୟ ରାଜା ନିଜ ନିଜର ରାଜ୍ୟ ହରାଇଥିଲେ | ମୋଗଲ ସମ୍ରାଟ ବାହାଦୁର ଶାହାଙ୍କୁ ଅନ୍ୟାୟ ଭାବେ ଦିଲ୍ଲୀର ଲାଲକିଲ୍ଲାରୁ କୁତବକୁ ପଠାଇ ଦିଆଗଲା | ଅଯୋଧ୍ୟାକୁ ଇଂରେଜ ସାମ୍ରାଜ୍ୟରେ ମିଶାଇ ଦିଆଗଲା | ପେଶବା ଦ୍ଵିତୀୟ ବାଜିରାଓଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ତାଙ୍କର ପୋଷ୍ୟପୁତ୍ର ନାନାସାହେବଙ୍କର ଭତ୍ତା ବନ୍ଦ କରି ଦିଆଗଲା |

ସାମାଜିକ କାରଣ :

ଇଂରେଜ ଶାସନ ପୂର୍ବରୁ ଭାରତୀୟ ସମାଜରେ କେତେଗୁଡିଏ କୁସଂସ୍କାର ଥିଲା | ସତୀଦାହ ପ୍ରଥା ଉଚ୍ଛେଦ ଓ ବିଧବା ବିବାହ ପ୍ରଚଳନ କରାଗଲା | ଅନ୍ୟଧର୍ମ ଗ୍ରହଣ କଲେ ପୈତୃକ ସମ୍ପତ୍ତିରୁ ବଞ୍ଚତ ହେବେ ନାହିଁ ବୋଲି ଆଇନ ହେଲା | ରେଳଗାଡ଼ି ଚଳାଚଳ ଏବଂ ଡାକତାର ବ୍ୟବସ୍ଥାର ପ୍ରଚଳନ ଭାରତର ସାମାଜିକ ବ୍ୟବସ୍ଥାକୁ ଭାଙ୍ଗିଦେବ ବୋଲି ଭାରତୀୟମାନଙ୍କର ଆଶଙ୍କା ହେଲା | ଏହାଫରେ ଭାରତୀୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଇଂରେଜ ବିରୋଧୀ ମନୋଭାବ ସୃଷ୍ଟିହେଲା |

ଧର୍ମଗତ କାରଣ :

ଇଂରେଜ ଶାସନକାଳରେ ପାଦ୍ରୀମାନେ ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଖ୍ରୀଷ୍ଟଧର୍ମ ପ୍ରତି ଆଗ୍ରହ ସୃଷ୍ଟିକଲେ | ଯାହାଫଳରେ ହିନ୍ଦୁମାନେ ଇଂରେଜମାନଙ୍କ ହିନ୍ଦୁ ଧର୍ମପ୍ରତି ଅବାଞ୍ଛିତ ହସ୍ତକ୍ଷେପ ବୋଲି ଅସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲେ |

ସାମରିକ କାରଣ :

ଇଂରେଜ ଶାସନ ସମୟରେ ସିପାହୀମାନଙ୍କୁ ସ୍ଵଳ୍ପ ବେତନ ଦିଆଯାଉଥିଲା ଏବଂ ସେମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ଅବହେଳା କରାଯାଉଥିଲା | ଭାରତୀୟ ସୈନ୍ୟମାନଙ୍କ ତୁଳନାରେ ଗୋରା ସୈନ୍ୟମାନେ ଅଧ‌ିକ ସୁବିଧା ସୁଯୋଗ ପାଉଥିଲେ | ସିପାହୀମାନଙ୍କର ଧର୍ମବିଶ୍ଵାସରେ ଇଂରେଜ ସରକାର ଅଯଥା ହସ୍ତକ୍ଷେପ କରୁଥିଲେ | ସିପାହିମାନେ ମଥାରେ ତିଳକକୁ ନିଷିଦ୍ଧ କରାଗଲା, ସ୍ଥାନୀୟ ଟୋପି ବା ପଗଡି ଉପରେ କଟକଣା କରାଯାଇ ସାମରିକ ଟୋପି ବାଧ୍ୟତାମୂଳକ କରଗଲା | ସିପାହୀମାନେ ସମୁଦ୍ର ପାର ହୋଇ ବିଦେଶରେ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାପାଇଁ ଆଇନ ପ୍ରଣୀତ ହେଲା | ଏହି ବ୍ୟବସ୍ଥା ସିପାହିମାନଙ୍କୁ କ୍ଷୁବ୍ଧ କଲା |

ଅର୍ଥନୈତିକ କାରଣ :

ଲର୍ଡ କର୍ଡୱାଲିସ୍‌ଙ୍କ ଚିରସ୍ଥାୟୀ ବନ୍ଦୋବସ୍ତ ପ୍ରଚଳନ କଲେ | ଜମିଦାରମାନେ ମନଇଚ୍ଛା ଭୂରାଜସ୍ଵ ଆଦାୟ କଲେ | ଏହା ଫଳରେ କୃଷକ ଶ୍ରେଣୀର ଦାରିଦ୍ର୍ୟ ଓ ଅସନ୍ତୋଷ ବୃଦ୍ଧି ହେଲା | ଦେଶୀୟ ଶାସକମାନେ ରାଜ୍ୟ ହରାଇବା ଫଳରେ ସେମାନଙ୍କ ଅଧସ୍ତନ କର୍ମଚାରୀମାନେ ବେକାର ହେଲେ |
ଅନେକ ଜମିଦାରଙ୍କଠାରୁ ଜମିଦାରୀ ଛଡ଼।ଇ ନିଆଗଲା ଓ ରାଜସ୍ୱ ଆଦାୟକାରୀ କର୍ମଚାରୀମାନେ କୃଷକମାନଙ୍କୁ ଶୋଷଣ କରିବାରେ ଲାଗିଲେ | ଭାରତରୁ କପା ଇଲଣ୍ଡକୁ ପଠାଯାଉଥିଲା |କମ୍ପାନୀର ଶିଳ୍ପନୀତି ଯୋଗୁଁ ଦେଶୀୟ କୁଟୀରଶିଳ୍ପ ଲୋପ ପାଇଲା ଓ ଲୋକେ ବେକାର ହେଲେ |

ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ କାରଣ :

୧୮୫୭ ମସିହାରେ ସିପାହୀମାନଙ୍କୁ ‘ଏନ୍‌ଫିଲଡ୍’ ବନ୍ଧୁକ ବ୍ୟବହାର ପାଇଁ ବାଧ୍ୟ କରାଗଲା | ଏହାର ଗୁଳିକୁ ଏକ ପ୍ରକାର ଖୋଳରେ ରାହୁଥିଲା | ସେହି ଖୋଳରେ ଗାଈ ଓ ଘୁଷୁରୀର ଚର୍ବି ଦିଆଯାଇଛି ବୋଲି ପ୍ରଚାର ହେଲା | ବନ୍ଧୁକରେ ବ୍ୟବହାର ପୂର୍ବରୁ ସିପାହୀମାନଙ୍କୁ ଦାନ୍ତରେ ଛିଡାଇବାକୁ ପଡୁଥିଲା | ଉଭୟ ହିନ୍ଦୁ ଓ ମୁସଲମାନ୍ ସମ୍ପ୍ରଦାୟର ସିପାହୀମାନେ ଧର୍ମ ଉପରେ ହସ୍ତକ୍ଷେପ ବୋଲି ଭାବିଲେ, ତେଣୁ ‘ଏନ୍‌ଫିଲଡ୍’ ବନ୍ଧୁକ ବ୍ୟବହାର କରିବାକୁ ବିରୋଧ କଲେ |

୧୮୫୭ ମସିହା ମାର୍ଚ୍ଚ ମାସ ୨୯ ତାରିଖରେ ବଙ୍ଗର ବାରାକପୁରଠାରେ ସିପାହୀ ମଙ୍ଗଳ ପାଣ୍ଡେ ଏନ୍‌ଫିଲ୍‌ଡ୍‌ ବନ୍ଧୁକ ବ୍ୟବହାର କରିବାକୁ ମନା କରିଦେଲେ | ଇଂରେଜ ଅଫିସର ତାଙ୍କୁ ବାଧ୍ୟ କରିବାରୁ ସେ ସେହି ଅଫିସରଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କଲେ | ଏଥିପାଇଁ ମଙ୍ଗଳ ପାଣ୍ଡେଙ୍କୁ ମୃତ୍ୟୁଦଣ୍ଡ ଦିଆଗଲା । ୧୮୫୭ ମସିହା ମେ ମାସ ୧୦ ତାରିଖରେ ମିରଟର ସିପାହୀମାନେ ମଧ୍ୟ ବନ୍ଧୁକ ବ୍ୟବହାର କରିବାକୁ ମନାକଲେ | ଏହାପରେ ‘ସିପାହୀ ବିଦ୍ରୋହ’ ସାରା ଦେଶରେ ବ୍ୟାପିଗଲା ।

ବିଦ୍ରୋହର ଗତି :

ସିପାହୀମାନେ ଅନେକ ଇଂରେଜ କର୍ମଚାରୀଙ୍କୁ ହତ୍ୟାକଲେ ଓ ସେମାନଙ୍କ ଘର ପୋଡ଼ିଦେଲେ | ବିଦ୍ରୋହୀମାନେ ମୋଗଲ ସମ୍ରାଟ ବାହାଦୁର ଶାହ ଜାଫରଙ୍କୁ ଭାରତ ସମ୍ରାଟ ବୋଲି ଘୋଷଣା କଲେ |
ଏହି ବିଦ୍ରୋହ ମଧ୍ୟଭାରତ, ରାଜପୁତନା, ମହାରାଷ୍ଟ୍ର ଏବଂ ବିହାରକୁ ବ୍ୟାପିଗଲା | ଦିଲ୍ଲୀ, ଲକ୍ଷ୍ନୌ, କାନପୁର, ବରେଲି ଏବଂ ଝାନ୍ସୀରେ ଏହି ବିଦ୍ରୋହ ଗୁରୁତର ଆକାର ଧାରଣ କରିଥିଲା |
କାନପୁରରେ ବିଦ୍ରୋହୀ ନାନାସାହେବ ଏବଂ ତାଙ୍କ ମନ୍ତ୍ରୀ ତାନ୍ତିଆ ତୋପେ, ଝାନ୍ସୀରେ ରାଣୀ ଲକ୍ଷ୍ମୀବାଈ, ସମ୍ବଲପୁରରେ ବୀର ସୁରେନ୍ଦ୍ରସାଏଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ବିଦ୍ରୋହ ପରିଚାଳିତ ହେଲା |
୧୮୫୭ ବିଦ୍ରୋହରେ ଲର୍ଡ କ୍ୟାନିଂ ଭାରତର ଗଭର୍ଣ୍ଣର ଥିଲେ | ଏହି ବିଦ୍ରୋହ ଦମନ କରିବା ପାଇଁ ପଞ୍ଜାବ, ନେପାଳ , ହାଇଦ୍ରାବାଦ ଆଦିର ଶାସକମାନେ ସାହାଯ୍ୟ କରିବା ପାଇଁ ସୈନ୍ୟ ପଠାଇଥିଲେ |
ମୋଗଲ୍ ସମ୍ରାଟ ଦ୍ଵିତୀୟ ବାହାଦୁର ଜାଫରଙ୍କୁ ବନ୍ଦୀ କରି ମିଆଁମାରର ରେଙ୍ଗୁନ୍ ସ୍ଥିତ ମାଣ୍ଡାଲେ ଜେଲରେ ବନ୍ଦୀ କରାଗଲା |
କାନପୁରଠାରେ ନାନାସାହେବପରାସ୍ତ , ଝାନ୍ସୀରେ ରାଣୀ ଲକ୍ଷ୍ମୀବାଈ ଯୁଦ୍ଧରେ ପ୍ରାଣ ହରାଇଲେ , ତାନ୍ତିଆ ତୋପେ ବନ୍ଦୀ ହେଲେ ଏବଂ ଜଗଦିଶପୁରରେ କନୱାର ସିଂ ନିହତ ହେଲେ | ଏହିପରି ଭାବରେ ସିପାହୀ ବିଦ୍ରୋହ ବିଫଳ ହୋଇଥିଲା | ପରାସ୍ତ

ବିଦ୍ରୋହର ଫଳାଫଳ :

୧୮୫୮ ମସିହାରେ ଆଇନ ପ୍ରଣୀତ ହୋଇ ଭାରତର ଶାସନଭାର ଇଷ୍ଟଇଣ୍ଡିଆ କମ୍ପାନୀ ହାତରୁ ବିଲାତ ସରକାରଙ୍କ ହାତକୁ ଗଲା | ବିଲାତ ସରକାରଙ୍କ ଜଣେ ମନ୍ତ୍ରୀ ଭାରତ ଶାସନ ଦାୟିତ୍ଵରେ ରହିଲେ | ଭାରତରେ ନିଯୁକ୍ତ ଗଭର୍ଣ୍ଣର ଜେନେରାଲ ଇଂଲଣ୍ଡ ରାଣୀଙ୍କ ପ୍ରତିନିଧିଭାବରେ ଭାଇସରାଏ ରୂପେ ଶାସନକାର୍ଯ୍ୟ ପରିଚାଳନା କଲେ |

ଇଂଲଣ୍ଡର ରାଣୀ ଭିକ୍ଟୋରିଆ ଆଲ୍ଲାହାବାଦଠାରେ ୧୮୫୮ ମସିହା ନଭେମ୍ବର ୧ ତାରିଖରେ ଘୋଷଣାପତ୍ର ପାଠ କଲେ |
କମ୍ପାନୀ ଶାସନ କାଳରେ ଦେଶୀୟ ରାଜାମାନଙ୍କ ସହିତ ହୋଇଥିବା ଚୁକ୍ତି ଅପରିବର୍ତ୍ତିତ ରହିବ |
ଦେଶୀୟ ରାଜାମାନଙ୍କର କ୍ଷମତା, ପଦମର୍ଯ୍ୟାଦା ଏବଂ ସମ୍ମାନ ଅକ୍ଷୁର୍ଣ୍ଣ ରହିବ |
ଭାରତୀୟମାନଙ୍କର ମୌଳିକ ଧର୍ମ ବିଶ୍ଵାସ ଉପରେ ହସ୍ତକ୍ଷେପ କରାଯିବ ନାହିଁ |
ଭାରତୀୟମାନଙ୍କର ମୌଳିକ ପରମ୍ପରା, ସାମାଜିକ ରୀତିନୀତି ଉପରେ ହସ୍ତକ୍ଷେପ କରାଯିବ ନାହିଁ |
ଜାତି, ଧର୍ମ, ବର୍ଣ୍ଣ ନିର୍ବିଶେଷରେ ଭାରତୀୟମାନଙ୍କୁ ଯୋଗ୍ୟତାଭିତ୍ତିକ ନିଯୁକ୍ତି ଦିଆଯିବ |

୧୮୫୭ ବିଦ୍ରୋହରେ ଓଡ଼ିଶାର ଭୂମିକା :

୧୮୫୭ ରେ ହୋଇଥିବା ସିପାହୀ ବିଦ୍ରୋହର ପ୍ରଭାବ ଓଡ଼ିଶାରେ ମଧ୍ୟ ପଡିଥିଲା | ଏହି ସମୟରେ ବୀର ସୁରେନ୍ଦ୍ରସାଏଙ୍କ ଭୂମିକା ଅତି ଗୁରୁତ୍ଵପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା |
ବୀର ସୁରେନ୍ଦ୍ରସାଏ ସମ୍ବଲପୁରର ଖିଣ୍ଡା ଗ୍ରାମରେ ୧୮୦୯ ମସିହାରେ ଚୌହାନ୍ ରାଜବଂଶରେ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ | ପିତାଙ୍କ ନାମଥିଲା ଧରମ ସିଂହ |
ସମ୍ବଲପୁର ସିଂହାସନର ନ୍ୟାର୍ଯ୍ୟ ଅଧିକାରରୁ ଇଂରେଜମାନେ ତାଙ୍କୁ ବଞ୍ଚ କରିବାରୁ ସେ ଇଂରେଜମାନଙ୍କ ବିରୋଧରେ ବିଦ୍ରୋହ କଲେ | ଇଂରେଜ ସରକାର ରାଣୀଙ୍କ ସ୍ଥାନରେ ୧୮୩୭ ମସିହାରେ ନାରାୟଣ ସିଂହଙ୍କୁ ବସାଇଲେ | ଏହା ଦେଖି ସାଧାରଣ ଜନତା ସୁରେନ୍ଦ୍ର ସାଏଙ୍କ ସମର୍ଥନରେ ଆସିଲେ | ଇଂରେଜ ସରକାର ବିଦ୍ରୋହ ଦମନ କଲେ ଏବଂ ୧୮୪୦ ମସିହାରେ ସୁରେନ୍ଦ୍ର ସାଏଙ୍କୁ ବନ୍ଦୀ କରି କରାଯାଇ ହଜାରିବାଗ ଜେଲ୍‌ରେ ରଖାଗଲା |
୧୮୫୭ ଜୁଲାଇ ୩୧ ତାରିଖ ଦିନ ବିଦ୍ରୋହୀମାନେ ହଜାରିବାଗ ଜେଲ ଭାଙ୍ଗି ସୁରେନ୍ଦ୍ର ସାଏ ଏବଂ ତାଙ୍କ ସାନଭାଇ ଉଦନ୍ତ ସାଏଙ୍କୁ ମୁକ୍ତ କରିଥିଲେ | ସେମାନେ ସମ୍ବଲପୁର ଆସି ଆଦିବାସୀମାନଙ୍କୁ ସଂଗଠିତ କରି ଇଂରେଜମାନଙ୍କ ବିରୁଦ୍ଧରେ ସ୍ଵର ଉତ୍ତୋଳନ କରିଥିଲେ ।
୧୮୫୭ ବିଦ୍ରୋହରେ ସେ ସମ୍ବଲପୁରର ନେତୃତ୍ଵ ନେଇଥିଲେ ଏବଂ ତାନ୍ତିଆ ତୋପେ, ଲକ୍ଷ୍ମୀବାଈ ଓ ନାନାସାହେବଙ୍କ ସହ ସମକକ୍ଷ ଥିଲେ | ବୀର ସୁରେନ୍ଦ୍ରସାଏ ତାଙ୍କ ସମର୍ଥକ ବିଦ୍ରୋହମାନଙ୍କୁ ୪ ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ କରିଥିଲେ |
୧୮୬୪ ମସିହା ଜାନୁଆରୀ ମାସ ୨୩ ତାରିଖ ଦିନ ଇଂରେଜମାନଙ୍କଦ୍ୱାରା ବୀର ସୁରେନ୍ଦ୍ର ସାଏ ବନ୍ଦୀ ହୋଇ ଅସିରଗଡ଼ ଦୁର୍ଗରେ ଆଜୀବନ ବନ୍ଦୀ ଭାବେ ରହିଥିଲେ | ସେଠାରେ ସେ ୧୮୮୪ ମସିହା ଫେବୃୟାରୀ ମାସ ୨୮ ତାରିଖ ଦିନ ପ୍ରାଣତ୍ୟାଗ କରିଥିଲେ ।

ତୃତୀୟ ଅଧ୍ୟାୟ : ଇଂରେଜ ଶାସନକୁ ପ୍ରତିରୋଧ - Ingrez Shasanku Pratirodha - BSE Odia Medium Class 8th - Notes

RATINGS

Out of 1 ratings.

Other Chapters

Suggested