ବାମନର ହାତ ଓ ଆକାଶର ଚନ୍ଦ୍ର

୧) ବିପରୀତାର୍ଥବୋଧକ ଶବ୍ଦ ଲେଖ |
ଉ : ଡେଙ୍ଗା – ଗେଡ଼।
କୃତକାର୍ଯ୍ୟ – ଅକୃତକାର୍ଯ୍ୟ
ଅଭିଶାପ – ଆଶୀର୍ବ।ଦ
ଖର୍ଚ୍ଚ – ସଞ୍ଚୟ
ଆଦେଶ – ଅନୁରୋଧ
ଅକ୍ଷମ – କ୍ଷମ

୨) ସନ୍ଧିବିଚ୍ଛେଦ କର |
ଅଳ୍ପାଧିକ – ଅଳ୍ପ + ଅଧିକ

ଉନ୍ନତି – ଉତ୍ + ନତି
ଉଜ୍ଜ୍ଵଳ – ଉତ୍ + ଜ୍ୱଳ
ସନ୍ତୁଷ୍ଟ – ସମ୍ + ତୁଷ୍ଟ
ସଂଯୋଗ – ସମ୍ + ଯୋଗ

୩) ‘କ’ ସ୍ତମ୍ଭ ସହ ସମ୍ପର୍କ ଥିବା ‘ଖ’ ସ୍ତମ୍ଭର ଶବ୍ଦକୁ ଯୋଗକର |

“କ”ସ୍ତମ୍ଭ “ଖ”ସ୍ତମ୍ଭ

ବାମନ ଚନ୍ଦ୍ର

ଇତାଲୀ ମୁସୋଲିନ୍

ଆକାଶ କୟାଁ

ଚିଲିକା ମାଛ

ରୁଷିଆ ଷ୍ଟାଲିନ୍

୪) ବନ୍ଧନୀ ମଧ୍ୟରୁ ଉପଯୁକ୍ତ ଶବ୍ଦ ବାଛି ଶୂନ୍ୟସ୍ଥାନ ପୂରଣ କର |
କ) ପୃଥିବୀ ବିଖ୍ୟାତ ହିଟ୍‌ଲର ଇଟାଭାଟିରେ କାମ କରି ପିଲାଦିନେ ପେଟ୍ ପୋଷୁଥିଲେ |

ଖ) ବେଶି ଝିଅ ଜନ୍ମହେଲେ କେହି କେହି ତାକୁ ଅଭିଶାପ ମଣନ୍ତି |

ଗ) ବର୍ମା ଦେଶର ନାରୀ ପୁରୁଷ ଅପେକ୍ଷା ପ୍ରବଳ |
ଘ) ଶିଶୁଗୀତ ଏକ ମୃଗତୃଷ୍ଣା କହିଲେ ଚଳେ |
୫) ତଳେ ଦିଆଯାଇଥିବା ଶବ୍ଦଗୁଡ଼ିକରେ ଉପସର୍ଗ ବ୍ୟବହାର କରି ନୂଆ ନୂଆ ଶବ୍ଦମାନ ଗଢ଼ |
ଉ : ନିଧି – ପ୍ରତିନିଧି, ସନ୍ନିଧି

ବଳ – ସୁବଳ, ଦୁର୍ବଳ

ଘାତ – ଘାତକ,ପ୍ରତିଘାତ

ବାଦ – ପ୍ରବାଦ, ଅନୁବାଦ

ବାସ – ପ୍ରବାସ, ସୁବାସ

୬) ବାମନ ଚନ୍ଦ୍ରକୁ ହାତ ବଢାଇବା ଚେଷ୍ଟା ନିତାନ୍ତ ହାସ୍ୟାସ୍ପଦ କାହିଁକି ?

ଉ : ବାମନ କହିଲେ ଅତିକ୍ଷୁଦ୍ର ଖର୍ଚ୍ଚକାୟ ଶରୀରକୁ ବୁଝାଏ – ଯାହାର ଉଚ୍ଚତା ଅତିନିମ୍ନ ଧରଣର | ଚନ୍ଦ୍ର ଦୁର ଗଗଣରେ ଅବସ୍ଥାନ କରନ୍ତି | ତେଣୁ କ୍ଷୁଦ୍ରକାୟ ବାମନର ହାତ ଚାଳକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରିବା ହାସ୍ୟାସ୍ପଦ |

୭) ଇଶ୍ଵର ଚନ୍ଦ୍ର ବିଦ୍ୟାସାଗରଙ୍କ ଜନ୍ମ କେଉଁଠାରେ ହୋଇଥିଲା ?

ଉ : ଇଶ୍ଵର ଚନ୍ଦ୍ର ବିଦ୍ୟାସାଗରଙ୍କ ଜନ୍ମ ସାମାନ୍ୟ ପୂଜାରୀ ଘରେ ହୋଇଥିଲା |

୮) ଇତାଲୀର ଭାଗ୍ୟ ବିଧାତା କିଏ ଓ ତାଙ୍କର ଜନ୍ମ କେଉଁଠାରେ ହୋଇଥିଲା ?

ଉ : ମୁସୋଲିନ ଇତାଲୀର ଭାଗ୍ୟ ବିଧାତା ଥିଲେ | ସେ କମାର ଘରେ ଜନ୍ମ ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ |

୯) କେଉଁମାନେ ବନର ମାଳତୀ ପରି ବନରେ ଫୁଟି ଝଡି ପଢୁଛନ୍ତି ?

ଉ :କୋଟି କୋଟି ବାମନମାନେ ବଣର ମାଳତୀ ପରି ବଣରେ ଫୁଟି ଝଡି ପଡ଼ୁଛନ୍ତି |

୧୦) ଷାଠିଏ ପଉଟି ଘିଅ ହବ ନା ରାଧିକା ନାଚିବ ? ଏ କଥା କାହିଁକି ଶିକ୍ଷକ ମାଧବ ମିଶ୍ର ଲେଖକଙ୍କୁ କହିଲେ ?

ଉ : ଷାଠିଏ ପଉଟି ଘିଅ ହେଲେ ରାଧା ନାଚିବେ ଏହା ଏକ ଅସମ୍ଭବ ଆକାଳନ ଅଟେ | ଲେଖକ ଗୋଦାବରୀଶ ମିଶ୍ର ଦରିଦ୍ର ଘରେ ଜନ୍ମ ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ | ପ୍ରବାସରେ ରହି ବିଦ୍ୟା ଶିକ୍ଷା କରିବା ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଅସମ୍ଭବ ଥିଲା | ତେଣୁ ଶିକ୍ଷକ ମାଧବ ମିଶ୍ର ଲେଖକଙ୍କୁ ଏହି ଲୋକକଥା ମାଧ୍ୟମରେ ଉପଲକ୍ଷ୍ୟ ଦେଇଥିଲେ |

୧୧) ରାମକୃଷ୍ଣ ବୋଷ କିଏ ଓ ସେ କେଉଁଠି ରହୁଥିଲେ ?

ଉ : ରାମକୃଷ୍ଣ ବୋଷ ସେହି ସମୟରେ କଟକର ଖ୍ୟାତନାମା ଓକିଲ ହରିବଲ୍ଲଭ ବୋଷଙ୍କ ପୁତୁରା ଥିଲେ | ସେ ଜଣେ ଧର୍ମ ଭୀରୁ ଲୋକ ଯେ ବି.ଏ. ପାସ୍ କରି ମଧ୍ୟ ଅର୍ଥ ଉପାର୍ଜନ ପନ୍ଥା ଛାଡି ଜଗନ୍ନାଥ ଧାମକୁ ଆଶ୍ରୟ କରିଥିଲେ | ସେ ପୁରୀରେ ତାଙ୍କର ବାସସ୍ଥାନ ଶଶିନୀ କେତନରେ ରହୁଥିଲେ |

୧୨)ନାରୀ ଜାତିର ମହୀୟସୀ ପ୍ରତିନିଧି ରୂପେ କେଉଁମାନେ ପୂଜା ପାଉଛନ୍ତି ?

ଉ : ନାରୀ ଜାତିର ମହୀୟସୀ ପ୍ରତିନିଧି ରୂପେ ଶକ୍ତି ସ୍ଵରୁପା ଦୁର୍ଗା , ଧନଦାତ୍ରୀ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଓ ବିଦ୍ୟା ଦାୟିନୀ ସରସ୍ଵତୀ ଘରେ ଘରେ ପୂଜା ପାଉଛନ୍ତି |

୧୩ ) ବେଶି ଝିଅ ଜନ୍ମକୁ କେହି କେହି ଅଭିଶାପ ମଣିଥାନ୍ତି କାହିଁକି ?

ଉ : ବେଶୀ ଝିଅ ଜନ୍ମ ହେଲେ ତାଙ୍କୁ ଉପଯୁକ୍ତ ବରପାତ୍ରର ଅନୁସନ୍ଧାନ କରି ବାହା ଦେବା ଏକ ଦୁରୁହ ବ୍ୟାପର ହୋଇଥିବାରୁ ପିତାମାତା ବିବ୍ରତ ହୋଇପଡନ୍ତି | ପୁଣି ପୁଅମାନଙ୍କ ତୁଳନାରେ ଝିଅମାନଙ୍କୁ ଅଧିକ ବୟସ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅବିବାହିତ ରଖାଯାଇପାରେନାହିଁ |ପୁଅ ପକ୍ଷେ ତାହା ପୌରୁଷ ଝିଅ ପାଇଁ ତାହା ସ୍ପଳନରେ ବିବେଚିତ ହୁଏ | ଝିଅର ଆଚରଣ ନେଇ ମା’ ବାପା ସମାଜରେ ଲାଞ୍ଛନା ଭୋଗନ୍ତି | ତେଣୁ ବେଶୀ ଝିଅ ଜନ୍ମକୁ କେହି କେହି ଅଭିଶାପ ମଣିଥାନ୍ତି |

୧୪)କେଉଁ ଦେଶର ପୁରୁଷମାନେ ଘରଧନ୍ଦା ବୁଝିବାସହ ସନ୍ତାନମାନଙ୍କର ଲାଳନପାଳନ କରିଥାନ୍ତି ?

ଉ : ଗ୍ରୀନଲାଣ୍ଡ ,ସୁଇଜରଲାଣ୍ଡ ପ୍ରଭୃତି ଦେଶରେ ନାରୀମାନେ ବାହାରେ ଜୀବିକାର୍ଜନ ସହ ସକଳ ଦାୟିତ୍ୱ ନିର୍ବାହ କରୁଥିବାରୁ ସେ ଦେଶର ପୁରୁଷମାନେ ଘରଧନ୍ଦା ବୁଝନ୍ତି | ସନ୍ତାନର ଲାଳନପାଳନ ଭାର ମୁଣ୍ଡାନ୍ତି |

୧୫ ) ରାମକୃଷ୍ଣ ବୋଷ କି ପ୍ରକାର ଲୋକ ଥିଲେ ?

ଉ : ରାମକୃଷ୍ଣ ବୋଷ ଜଣେ ଧର୍ମଭୀରୁ ଲୋକ ଥିଲେ | ତାଙ୍କ ସମୟରେ ସେ ବି. ଏ. ପାସ୍ କରି ଅର୍ଥ ଉପାର୍ଜନ ପନ୍ଥା ଛାଡି ଜଗନ୍ନାଥ ଧାମରେ ଆଶ୍ରୟ ନେଇଥିଲେ | ବେକରେ ତୁଳସୀ ମାଳ ପିନ୍ଧି ,ନିରାମିଷ ଖାଦ୍ୟ ଖାଇ ସେ ହରି କୀର୍ତ୍ତନରେ ଦିନ କାଟୁଥିଲେ |ଏପରିକି ପୁରୀର ଗଜପତି ରାଜାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦେବାକୁ ଯାଇ ସେ ତାଙ୍କ ଶ୍ରୀକ୍ଷେତ୍ର ଧାମର ସଡକର ଲାଲ ଧୂଳିରେ ଦଣ୍ଡ ପ୍ରଣାମ କରିଥିଲେ |

୧୬ ) ଦୀନବନ୍ଧୁ ନରେନ୍ଦ୍ର ସିଂହ ଲେଖକଙ୍କୁ କ’ଣ କହିଥିଲେ ?

ଉ : ଦୀନବନ୍ଧୁ ନରେନ୍ଦ୍ର ସିଂହ ପ୍ରବେଶିକା ପରୀକ୍ଷାରେ ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ କୋଡିଏ ଟଙ୍କା ବୃତ୍ତିରୁ ନିଜେ ପନ୍ଦର ଟଙ୍କା ଖର୍ଚ୍ଚ କରି ଲେଖକଙ୍କୁ ପାଞ୍ଚଟଙ୍କା ଦେବାର ପ୍ରତିଶୃତି ଦେଇଥିଲେ |

୧୭ )ବିବାହିତା ପୁଅ ଓ ବିବାହିତ ଝିଅଙ୍କୁ କ’ଣ କୁହାଯାଇଥାଏ ?

ଉ : କୁଟୁମ୍ବ ପୋଷିବା କାମ ପୁରୁଷର ଥିବାରୁ ବିବାହିତା ପୁଅଙ୍କୁ ଭ ଓ ବିବାହିତ ଝିଅଙ୍କୁ ଭାର୍ଯ୍ୟା ନାମରେ ସମ୍ବୋଧନ କରାଯାଏ |

୧୮ ) ରାମକୃଷ୍ଣ ବୋଷଙ୍କ ଘରେ ଲେଖକଙ୍କୁ କାହିଁକି ପୂଜାରୀ ବୋଲି ମନେ କଲେ ?

ଉ : ଲେଖକଙ୍କ ମୁଣ୍ଡରେ ପେଣ୍ଡାଏବାଳ ଓ ଦୁଇ କାନରେ ଦୁଇ ପେଟୁଆନୋଳି ଦେନ୍ଦ ରାମକୃଷ୍ଣ ବୋଷଙ୍କ ଘରେ ତାଙ୍କୁ ପୂଜାରୀ ବୋଲି ମନେ କଲେ |

୧୯ ) ପଇସାର ଅଭାବ ପଡିଲେ ଲେଖକ କ’ଣ କରୁଥିଲେ ?

ଉ : ପଇସାର ଅଭାବ ପଡିଲେ ଲେଖକ ଉପବାସରେ ଦିନ କାଟି ଦେଉଥିଲେ | ମେସର ସାଥୀମାନଙ୍କୁ ଅନ୍ୟତ୍ର ଖାଇବି ବୋଲି ସମୁଦ୍ର କୂଳରେ ପବନ ଖାଇ ସମୟ କଟାଉଥିଲେ |

୨୦ ) ଲେଖକ କାହିଁକି ବଡଦାଣ୍ଡ ବା ବଡ ଦେଉଳକୁ ବେଶୀ ଯାଉ ନ ଥିଲେ ?

ଉ : ବଡ଼ଦାଣ୍ଡରେ ସୁସଜ୍ଜିତ ଗୁଡିଆ ଦୋକାନ ଦେଖି ଲେଖକ ଲାଳାୟିତ ହୋଇଯାଉଥିଲେ | ମାତ୍ର ପାଖରେ ପଇସା ନ ଥିବାରୁ ସେହି ଜିନିଷ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଦୁ ପ୍ୟ ଥିଲା | ତେଣୁ ସେ ବଡ଼ଦାଣ୍ଡକୁ ବେଶୀ ଯାଉ ନ ଥିଲେ |

୨୧ ) ମା’ ମାନେ ପିଲାଙ୍କୁ ସାନ୍ତ୍ଵନା ଦେବା ପାଇଁ କେଉଁ ଗୀତ ଗାଇଥାନ୍ତି ?

ଉ : ମା’ ମାନେ ପିଲାଙ୍କୁ ସାନ୍ତ୍ଵନା ଦେବାପାଇଁ ଆ ଜହ୍ନମାମୁ ଶରଦଶଶି ମୋ କାହ୍ନୁ ହାତରେ ପଡ଼ରେ ଖସି ଶୀର୍ଷକ ଶିଶୁଗୀତ ଗାଇଥାନ୍ତି |

୨୨ )ମୃଗତୃଷ୍ଣା କ’ଣ ?

ଉ : ମୃଗତୃଷ୍ଣା ମରୀଚିକାକୁ ବୁଝାଏ | ମରୁଭୂମିରେ ପଥିକ ପାଣି ଭ୍ରମରେ ମୃଗତୃଷ୍ଣା ପଛରେ ଧାଇଁ ଧାଇଁ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ଛୁଇଁ ପାରେ ନାହିଁ ନା ଶୋଷ ମେଣ୍ଟାଇ ପାରେ ନାହିଁ |

୨୩ ) ଲେଖକ କ’ଣ ପାଇଁ ଦୁଃଖ କଷ୍ଟ ସ୍ଥିତି ପାଇଁ ଅଭାବ ଅନଟନ ସତ୍ତ୍ୱେ ଉଚ୍ଚାଭିଳାସ ଲକ୍ଷରେ ମାଟି କାମୁଡି ପଡ଼ିରହିଥିଲେ |

ସପ୍ରସଙ୍ଗ ସରଳାର୍ଥ ଲେଖ :

୨୪) “କୋଟି କୋଟି ବାମନ ଆକାଶରେ ଉଜ୍ଜ୍ଵଳ ଚନ୍ଦ୍ରମଣ୍ଡଳକୁ ଦେଖି ଲୋଭ ସମ୍ବରଣ କରି ନ ପାରି ହାତ ବଢାଉଛନ୍ତି; ମାତ୍ର ଧରି ନ ପାରି ହାସ୍ୟାସ୍ପଦ ହେଉଛନ୍ତି |”

ଉ : “କୋଟି କୋଟି .............................................. ହେଉଛନ୍ତି |”

ଆଲୋଚ୍ୟ ଗଦ୍ୟାଂଶଟି ଲେଖକ ଗୋଦାବରୀଶ ମିଶ୍ରଙ୍କ “ବାମନର ହାତ ଓ ଆକାଶର ଚନ୍ଦ୍ର” ଶୀର୍ଷକ ପ୍ରବନ୍ଧରୁ ଉଦ୍ଧାର କରାଯାଇଅଛି | ଏଠାରେ ଲେଖକ ବିଶିଷ୍ଟ ପ୍ରତିଭାମାନେ କିପରି ପ୍ରତିକୂଳ ପରିସ୍ଥିତିସହ ସଂଗ୍ରାମ କରି ପରିପୂର୍ଣ୍ଣତା ଲାଭ କରିଥାନ୍ତି ସେ ସମ୍ପର୍କରେ ସମ୍ୟକ୍ ଆଲୋକପାତ କରିଛନ୍ତି |

ବାମନ କହିଲେ ଅତି ଖର୍ବକାୟ କ୍ଷୁଦ୍ର ଅବୟବ ବିଶିଷ୍ଟ ମାନବକୁ ବୁଝାଏ | ଚନ୍ଦ୍ରର ଅବସ୍ଥାନ ଓ ଦୂରତ୍ୱ ତ ସମସ୍ତେ ଜାଣନ୍ତି | ଚନ୍ଦ୍ରର ଉଜ୍ଜ୍ଵଳ ରୂପଶ୍ରୀ ପୃଥିବୀର ମାନବକୁ ଚିରଦିନ ଆକୃଷ୍ଟ କରିଆସିଛି; ମାତ୍ର ବାମନ କ୍ଷୁଦ୍ର ହେଲେ ମଧ୍ୟ ତା’ର ଛୋଟିଆ ହାତକୁ ସେ ଚନ୍ଦ୍ରକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରିବାପାଇଁ ବ୍ୟାପ୍ତ କରିଦିଏ | ପରିଶେଷରେ ସେ ଚନ୍ଦ୍ରକୁ ଛୁଇଁ ନ ପାରି ହାସ୍ୟାସ୍ପଦ ହୁଏ | ସେହିପରି ଲେଖକ ଗୋଦାବରୀଶ ମିଶ୍ରଙ୍କର ଦାରିଦ୍ର୍ୟର ତାଡ଼ନା ତାଙ୍କୁ ସେ ସମୟରେ ଏଣ୍ଟ୍ରାନ୍ସ ପରୀକ୍ଷାରେ କୃତିତ୍ଵ ଲାଭ କରିବାପାଇଁ ବାମନର ଚାନ୍ଦ ଧରିବାସହ ସମକକ୍ଷ ଥିଲା ବୋଲି ତାଙ୍କର ବିଦ୍ୟାଳୟ ଶିକ୍ଷକ ମତ ଦେଇଥିଲେ | ଚନ୍ଦ୍ର ତା’ର ଅସାମାନ୍ୟ ରୂପଶ୍ରୀରେ ସଚରାଚରକୁ ମୁଗ୍‌ଧ କରିଥାଏ | ସର୍ବସାଧାରଣଙ୍କ ପରି ବାମନ ମଧ୍ୟ ଉଜ୍ଜ୍ଵଳ ଚନ୍ଦ୍ରାଲୋକର ଲୋଭସମ୍ବରଣ କରି ନ ପାରି ହସ୍ତ ପ୍ରସାରଣ କରି ହାସ୍ୟାସ୍ପଦ ହୋଇଥା'ନ୍ତି; ତଥାପି ଜଣେ ଅତି ଭାଗ୍ୟବାନ ବାମନ ଚନ୍ଦ୍ରକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରି ଶହ ଶହ ଡେଙ୍ଗା ଲୋକଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଟପିଯାଇଥା’ନ୍ତି | ଆଲୋଚ୍ୟ ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ଦରିଦ୍ର କୁଟୀରରେ ଜନ୍ମଲାଭ କରିଥିବା ଗୋଦାବରୀଶ ମିଶ୍ର ସେହିପରି ଜଣେ ଭାଗ୍ୟବାନ ବାମନ ଥିଲେ, ଯାହାଙ୍କ ସାଧନାର ଲମ୍ବା ହାତ ଏଣ୍ଟ୍ରାନ୍ସ ପରୀକ୍ଷାର ସଫଳତାକୁ ତାଙ୍କୁ ଧରାଇଦେଇ ସମାଜରେ କ୍ରମୋନ୍ନତିରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠା ଆଣି ଦେଇଥିଲା |

୨୫) ‘‘ସେହି କାରଣରୁ ବିବାହିତ ପୁଅର ନାମ ଭର୍ତ୍ତା |”

ଉ : ) ‘‘ସେହି କାରଣରୁ ..................... ନାମ ଭର୍ତ୍ତା |”

ଆଲୋଚ୍ୟ ଗଦ୍ୟାଂଶଟି ରେଖକ ଗୋଦ ବରୀଶ ମିଶ୍ରଙ୍କର ଆତ୍ମଜୀବନୀର ଅଂଶବିଶେଷ “ବାମନର ହାତ ଓ ଆକାଶର ଚନ୍ଦ୍ର” ଶୀର୍ଷକ ପ୍ରବନ୍ଧରୁ ଉଦ୍ଧାର କରାଯାଇଅଛି | ଏଠାରେ ଲେଖକ ବିବାହିତ ପୁଅ ଝିଅଙ୍କର ସାମାଜିକ ମୂଲ୍ୟବୋଧ ଉପରେ ଆଲୋକପାତ କରି ଯାଇଛନ୍ତି |

ନାରୀ ଶକ୍ତିସ୍ଵରୂପିଣୀ, ତା’ର କର୍ମସ୍ଥଳ ଗୃହ ପ୍ରାଙ୍ଗଣରେ | ଗୃହ ଏକ ରାଜ୍ୟ କହିଲେ ଅତ୍ୟୁକ୍ତି ହେବ ନାହିଁ | ଯେଉଁଠାରେ ନାରୀ ତା’ର ସ୍ଵକର୍ତ୍ତବ୍ୟ ସମ୍ପାଦନରେ ଗରବିଣୀ ହୋଇଯାଏ, ସେହି କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ସମ୍ପାଦନାରେ ହିଁ ନାରୀ ମହୀୟସୀ ହୋଇଥାଏ | ନାରୀର ଏହି ସ୍ୱରୂପ ହିଁ ଶକ୍ତିର ଉତ୍ସ | ଏଥିପାଇଁ ଦୁର୍ଗା, ଲକ୍ଷ୍ମୀ, ସରସ୍ଵତୀ ମହୀୟସୀ ନାରୀର ପ୍ରତିନିଧ୍ଵ ରୂପେ ବିଶ୍ଵବନ୍ଦିତା; ତଥାପି ମାନବସମାଜରେ ସଚରାଚର କୁଟୁମ୍ବ ପୋଷିବା କାମ ପୁରୁଷର – ନାରୀର ନୁହେଁ | ଭରଣପୋଷଣ କରୁଥିବାରୁ ବିବାହିତ ପୁରୁଷ ଭରା ଓ ବିବାହିତା ଝିଅ ଭାର୍ଯ୍ୟା ନାମରେ ନିଜକୁ ସମାଜରେ ପରିଚୟ ଦେଇଥାଏ |

୨୬) ‘‘ପୁରୁଷ ସହିତ ନାରୀର ସଂପର୍କ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବା ଗୋଟିଏ ବଡ଼ ସାମାଜିକ ସମସ୍ୟା

ଉ : ‘‘ପୁରୁଷ ସହିତ.......................................ସାମାଜିକ ସମସ୍ୟା |”

ଆଲୋଚ୍ୟ ପ୍ରସଙ୍ଗଟି ଲେଖକ ଗୋଦାବରୀଶ ମିଶ୍ରଙ୍କ ଦ୍ଵାରା ରଚିତ “ବାମନର ହାତ ଓ ଆକାଶର ଚନ୍ଦ୍ର” ଶୀର୍ଷକ ସଂକଳନରୁ ଉଦ୍ଧାର କରା ଯାଇଅଛି | ଏଠାରେ ଲେଖକ ସମାଜରେ ନାରୀ ଓ ପୁରୁଷର ଯଥାର୍ଥ ସ୍ଥାନର ନିରୂପଣ କରିଛନ୍ତି |

ସାଧାରଣତଃ ପୁଅ ଓ ଝିଅ ମଧ୍ୟରୁ ଝିଅର ବିବାହ ନେଇ ପିତାମାତା ଖୁବ୍ ଚିନ୍ତିତ ରହିଥା’ନ୍ତି | ଝିଅପାଇଁ ଶୁଳ୍‌କ ବା ଯୌତୁକର ପ୍ରୟୋଜନ ରହିଥାଏ | ନାରୀର ଚରିତ୍ର ଉପରେ ସମାଜର ତୀକ୍ଷ୍ଣଣ ଦୃଷ୍ଟି | ପୁରୁଷ ପାଇଁ ଯାହା ପୌରୁଷ ବୋଲି ବିବେଚିତ ହୁଏ, ନାରୀପାଇଁ ତାହା ସ୍ଖଳନ ଆଖ୍ୟା ଦିଆଯାଏ | ବାପା ମା’ ଝିଅଟି ପାଇଁ ବରପାତ୍ର ଅନୁସନ୍ଧାନରେ ଖୁବ୍ ବ୍ୟସ୍ତ ବିବ୍ରତ ରହିଥା’ନ୍ତି | ବରପାତ୍ରମାନେ ଏହାର ସୁଯୋଗ ନେଇ ଯୌତୁକ ଦାବି କରନ୍ତି | ନାରୀମାନେ ଅବିବାହିତ ରହି ବଡ଼ ବଡ଼ ପଦବୀରେ ନିଜକୁ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ କରି ପାରୁଛନ୍ତି – ଯାହା ପୁରୁଷପାଇଁ ଦୁରୂହ ବ୍ୟାପାର ଅଟେ | ତେଣୁ ପୁରୁଷ ସହିତ ନାରୀର ସମ୍ପର୍କକୁ ଯଥାର୍ଥ ଭାବରେ ଆକଳନ କରିବା ଏକ ସାମାଜିକ ସମସ୍ୟା କହିଲେ ଅତ୍ୟୁକ୍ତି ହେବନାହିଁ |

୨୭) “ଚନ୍ଦ୍ରଆଖିକି ଦାଉ ଦାଉ ଦିଶୁଥିଲା; କିନ୍ତୁ ତାହା ଯେ କେତେ ଦୂରରେ ଥିଲା, ମୁଁ ବୁଝିବି କିପରି ?''

ଉ : ‘‘ଚନ୍ଦ୍ର ଆଖିକି...........................ବୁଝି କିପରି ?''

ଉକ୍ତ ଗଦ୍ୟାଂଶଟି ଲେଖକ ଗୋଦାବରୀଶ ମିଶ୍ରଙ୍କ ଦ୍ଵାରା ରଚିତ “ବାମନର ହାତ ଓ ଆକାଶର ଚନ୍ଦ୍ର” ଶୀର୍ଷକ ପ୍ରବନ୍ଧର ଅଂଶବିଶେଷ | ଏଠାରେ ଲେଖକ ନିଜ ଜୀବନର ସମସ୍ତ ପ୍ରତିକୂଳ ପରିସ୍ଥିତି ସତ୍ତ୍ଵେ ସେ କିପରି ଉଚ୍ଚାଳିଭାଷକୁ ଲକ୍ଷ୍ୟରୂପେ ଗ୍ରହଣ କରି ଗନ୍ତବ୍ୟପଥରେ ଅଗ୍ରସର ହେଉଥିଲେ ତାହାର ଏକ ସୁନ୍ଦର ଉପମା ପ୍ରଦର୍ଶନ କରି ଯାଇଛନ୍ତି |

ଦୂର ଗଗନରେ ଚନ୍ଦ୍ରର ଉଜ୍ଜ୍ଵଳ ରୂପଶ୍ରୀ ସମସ୍ତଙ୍କର ଦୃଷ୍ଟି ଆକର୍ଷଣ କରିଥାଏ | ଏପରିକି ଖର୍ବକାୟ ବାମନ ମଧ୍ୟ ସେହି ଲୋଭନୀୟ ପ୍ରଲୋଭନରୁ ବାଦ୍‌ଯାଏ ନାହିଁ |ସେହିପରି ଲେଖକ ଦାରିଦ୍ର୍ୟର କଷାଘାତରେ ଜର୍ଜରିତ ରହି ମଧ୍ୟ ନିଜର ଉଚ୍ଚାଭିଳାଷରୁ ଓହରିଯାଇ ନ ଥିଲେ | ଦୂର ଆକାଶରେ ଚନ୍ଦ୍ର ବାମନକୁ ସମ୍ମୋହିତ କରିଲାପରି ଜୀବନର ଲକ୍ଷ୍ୟସ୍ଥଳ ତାଙ୍କୁ ଆକର୍ଷଣ କରୁଥିଲା | ସମାଜର ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ପରି ସେ ଦୌଡ଼ ପ୍ରତିଯୋଗିତାରେ ଭାଗ ନେଇ ସେହି ଦୁର୍ଲଭ ଲକ୍ଷ୍ୟସ୍ଥଳର ପ୍ରାପ୍ତିପାଇଁ ଧାବମାନ ଥିଲେ; ଯଦିଓ ତାହାର ଦୂରତ୍ଵର ବ୍ୟବଧାନ ତାଙ୍କପାଇଁ ଅଜଣା ରହିଥିଲା |

ଦୀର୍ଘ ଉତ୍ତରମୂଳକ ପ୍ରଶ୍ନୋତ୍ତର :

୨୮) ପଠିତ ବିଷୟରୁ ଲେଖକଙ୍କ ବାଲ୍ୟଶିକ୍ଷା ସମ୍ପର୍କରେ ଉଲ୍ଲେଖ କର |

ଉ: ଲେଖକ ଗୋଦାବରୀଶ ମିଶ୍ର ଉତ୍କଳର ଜଣେ ଆଦର୍ଶ ଶିକ୍ଷକ, ବହୁମୁଖୀ ବ୍ୟକ୍ତିତ୍ଵର ଅଧିକାରୀରୂପେ ସ୍ୱନାମଧନ୍ୟ ହୋଇପାରିଛନ୍ତି | ନିଜର ପ୍ରାଥମିକ ଜୀବନରେ ଦାରିଦ୍ର୍ୟ ବିରୁଦ୍ଧରେ ସଂଗ୍ରାମ କରି ସେ ନିଜର ଦୂରୁହ ଉଚ୍ଚାଭିଳାଷକୁ ଚରିତାର୍ଥ କରି ପାରିଥଲେ | ‘‘ ପ୍ରତିଭାର ବିକାଶ ଘଟେ ପ୍ରତିକୂଳ ପରିସ୍ଥିତିସହ ସଂଗ୍ରାମ କରି |” ସେହିପରି ଲେଖକ ଦରିଦ୍ର ବ୍ରାହ୍ମଣ କୁଟୀରରେ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରି ମଧ୍ୟ କିପରି ତତ୍‌କାଳୀନ ସମାଜରେ ଲବ୍ଧପ୍ରତିଷ୍ଠ ହୋଇପାରିଥିଲେ ତାହା, ସେ ତାଙ୍କର ଆତ୍ମଜୀବନୀ “ଅର୍ଦ୍ଧ ଶତାବ୍ଦୀର ଓଡ଼ିଶା ଓ ତହିଁରେ ମୋ ସ୍ଥାନ” ଶୀର୍ଷକ ପ୍ରବନ୍ଧରେ ଲିପିବଦ୍ଧ କରି ଯାଇଛନ୍ତି | ଆଲୋଚ୍ୟ “ବାମନର ହାତ ଓ ଆକାଶର ଚନ୍ଦ୍ର” ଶୀର୍ଷକ ରଚନାରେ ସେ ତାଙ୍କର ଘାତପ୍ରତିଘାତମୟ ଜୀବନର ସ୍ପଷ୍ଟ ରୂପଚିତ୍ର ପ୍ରତିପାଦନ କରିଛନ୍ତି |

ବାମନର ଚନ୍ଦ୍ରକୁ ହାତ ବଢ଼ାଇବା ହାସ୍ୟାସ୍ପଦ; ତଥାପି ପୃଥ‌ିବୀ ଇତିହାସରେ ବହୁ ବିଶିଷ୍ଟ ବ୍ୟକ୍ତିଗଣ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରତିକୂଳ ପରିସ୍ଥିତିରେ ରହି ମଧ୍ୟ ପ୍ରତିଷ୍ଠା ଅର୍ଜନ କରି ଯାଇଛନ୍ତି | ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯୁକ୍ତରାଜ୍ୟ ଆମେରିକାର ସଭାପତି, ବିଲାତର ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ, ଇତାଲୀର ମୁସୋଲିନ୍, ରୁଷିଆର ଷ୍ଟାଲିନ୍, ଜର୍ମାନୀର ହିଟଲର ଓ ଭାରତର ଈଶ୍ଵରଚନ୍ଦ୍ର ବିଦ୍ୟାସାଗରଙ୍କ ବ୍ୟକ୍ତିତ୍ଵ ପ୍ରଣିଧାନଯୋଗ୍ୟ |

ଆଲୋଚ୍ୟ ପ୍ରବନ୍ଧର ରଚୟିତା ପଣ୍ଡିତ ଗୋଦାବରୀଶଙ୍କର ବ୍ୟକ୍ତିତ୍ଵ ଓ ଜୀବନ ମଧ୍ୟ ସେହିସବୁ ଅନନ୍ୟ ପ୍ରତିଭାସମ ପରି ଅଭୁତପୂର୍ବ ଥିଲା | ଦାରିଦ୍ର୍ୟର କଷାଘାତରେ ଚିର ଜର୍ଜରିତ ଲେଖକଙ୍କର ବାଲ୍ୟକାଳ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖଦ ଓ କରୁଣ ଥିଲା | ଏପରିକି ମଧ୍ୟ ଓଡ଼ିଆ ବିଦ୍ୟାଳୟର ଶିକ୍ଷକ ତାଙ୍କର ଏଣ୍ଟ୍ରାନ୍ସ ପାସ୍‌ ବାମନର ଚାନ୍ଦ ଧରିବା ଓ ଷାଠିଏ ପଉଟି ଘିଅର ଏକତ୍ଵରେ ରାଧାଙ୍କ ନାଚସହ ଅସମ୍ଭବ ମନେକରୁଥିଲେ |

ଲେଖକ ମଧ୍ୟ ଏହାକୁ ନିଜର ସ୍ଵୀକାରୋକ୍ତି ମାଧ୍ୟମରେ ପରିପ୍ରକାଶ କରିଛନ୍ତି – “ପ୍ରଥମେ ମୋତେ ଚନ୍ଦ୍ରକୁ ହାତ ବଢାଇବାକୁ ପଡିଲା; ଅଥଚ ମୁଁ ଦେଖିଲି ଯେ ମୋ ହାତ ପାଉନାହିଁ | ସୁତରାଂ ମାସ ମାସ ଧରି ମୋତେ ନୈରାଶ୍ୟ ବହ୍ନିରେ ଜଳିବାକୁ ପଡିଲା |”

ମାତ୍ର ଗୋଦାବରୀଶଙ୍କର ବଳିଷ୍ଠ ବ୍ୟକ୍ତିତ୍ଵ ଓ ଦୁର୍ବାର ସଂକଳ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ସମସ୍ତ ବାଧା ବନ୍ଧନ ପରାଜୟ ସ୍ଵୀକାର କଲା | ରାମକୃଷ୍ଣ ବୋଷଙ୍କଠାରୁ ସାହାଯ୍ୟ ପାଇ ସେ ବିଦ୍ୟାର୍ଜନର ଦୁର୍ବାର ପଥରେ ପାଦ ପକାଇଲେ | ଘରୁ ଆତ୍ମୀୟସ୍ୱଜନଙ୍କଠାରୁ ଲେଉଟ ଚକୁଳି ଥାଇ ବିଦାୟ ନେଲେ | ଲେଖକଙ୍କ ମତରେ, ‘‘ମୁଁ ପୁରୀ ଜିଲ୍ଲା ସ୍କୁଲରେ ପଞ୍ଚମଶ୍ରେଣୀରେ ନାମ ଲେଖାଇଲି | ପିତାଙ୍କୁ ଜମି ବିକ୍ରିକରି ମୋ ପଢାଖର୍ଚ୍ଚ ତୁଲାଇବାକୁ ପଡ଼ିଲା |''

ମାତ୍ର ଲେଖକଙ୍କର ପୈତୃକ ସମ୍ପରି ତାଙ୍କ ପତ୍ନୀଖର୍ଚ୍ଚ ପାଇଁ ଯଥେଷ୍ଟ ନ ଥିଲା | ଏହାର ଏକ ପ୍ରମାଣ ମଧ୍ୟ ଲେଖକ ଲିପିବଦ୍ଧ କରି ଯାଇଛନ୍ତି ଯେ “ପିତାଙ୍କ ପୈତୃକ ଜମି ବିକ୍ରି ଉପରେ ନିର୍ଭର କରି ମୁଁ ପଢ଼ିନି; କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କର ଜମି ବେଶି ନ ଥିଲା | ସେତେବେଳେ ଏକ ଏକରରୁ ବେଶି କମି ବିକ୍ରିରୁ ମିଳିଲା ପ୍ରାୟ ଷାଠିଏ ଟଙ୍କା | ସୁତରାଂ ମେତେ ଖର୍ଚ୍ଚ କମାଇ ଚଳିବାକୁ ପଡିଲା |” ଛାତ୍ରାବାସରେ ପଇସା ଦେଇ ନ ପାରି ସେ ଅନ୍ୟତ୍ର ଖାଇବି କହି ସମୁଦ୍ରକୂଳେ ପବନ ଖାଇ ସମୟ ଅତିବାହିତ କରୁଥିଲେ | ପାଖରେ ପଇସା ନ ଥିବାରୁ ପୁରୀ ବଡ଼ଦାଣ୍ଡକୁ ମିଠା ଲୋଭକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିବାପାଇଁ ଯାହା ନଥିଲେ |

ପନ୍ଦର ମାସ କଷ୍ଟରେ ଚଳିବାପରେ ଦୀନବନ୍ଧୁ ନରେନ୍ଦ୍ର ସିଂହ ତାଙ୍କୁ ବୁରି ପାଇଲେ ପାଞ୍ଚଟଙ୍କା ଦେବାର ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି ଦେଇଥିଲେ; ମାତ୍ର ସେ ଚାରିବର୍ଷ ଫେଲ୍ ହୋଇ ୧୯୦୬ ମସିହାରେ ଲେଖକଙ୍କସହ ପାସ୍‌କଲେ | ଲେଖକ ଦ୍ଵିତୀୟଶ୍ରେଣୀରେ ପାସ୍‌କଲାବେଳେ ସେ ତୃତୀୟଶ୍ରେଣୀରେ ପାସ୍ କଲେ | ଏଣ୍ଟ୍ରାନ୍ସ ପାସ୍ ସେ ସମୟରେ ଅସାଧାରଣ ମନେହେଉଥିଲା | ବହୁ ବାଧାବିଘ୍ନରେ ଲେଖକ ନିଜର ସଫଳତାର ଲାଗକୁ ହସ୍ତଗତ କରି ପରବର୍ତୀ ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ ନିଜର ବହୁମୁଖୀ ପ୍ରତିଭାର ପରିଚୟ ଦେଇଗଲେ |

୨୯) ତତ୍‌କାଳୀନ ସମାଜରେ ନାରୀମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ରହିଥିବା ସାମାଜିକ ଦୃଷ୍ଟିଭଙ୍ଗୀ ସଂପର୍କରେ ଆଲୋଚନା କର |

ଉ : ଆଲୋଚ୍ୟ “ବାମନର ହାତ ଓ ଆକାଶର ଚନ୍ଦ୍ର” ଶୀର୍ଷକ ପ୍ରବନ୍ଧଟି ପଣ୍ଡିତ ଗୋଦାବରୀଶ ମିଶ୍ରଙ୍କର “ଅର୍ଦ୍ଧ ଶତାବ୍ଦୀରଓଡ଼ିଶା ଓ ତହିଁରେ ମୋ ସ୍ଥାନ” ଶୀର୍ଷକ ଆତ୍ମଜୀବନୀରୁ ଉଦ୍ଧାର କରାଯାଇଅଛି | ଉକ୍ତ ପ୍ରବନ୍ଧରେ ପ୍ରାବନ୍ଧିକ ତତ୍କାଳୀନ ସମାଜବହୁ ନିଛକ ରୂପଚିତ୍ରମାନ ଅତି ଜୀବନ୍ତ ଭାବରେ ଉପସ୍ଥାପିତ କରି ଯାଇଛନ୍ତି | ତନ୍ମଧ୍ୟରୁ ସେ ସମୟରେ ନାରୀମାନଙ୍କ ପ୍ରତିରହିଥ‌ିବା ସାମାଜିକ ଦୃଷ୍ଟିଭଙ୍ଗୀ ଉଲ୍ଲେଖଯୋଗ୍ୟ ଅଟେ |

ଲେଖକ ତତ୍କାଳୀନ ସମାଜରେ ନାରୀମାନଙ୍କୁ ପୁରୁଷମାନଙ୍କ ତୁଳନାରେ ଅପେକ୍ଷାକୃତ ଭାବରେ କମ୍ ଗୁରୁତ୍ତ୍ଵପ୍ରଦାନକରାଯାଉଥିଲା | ବିଶେଷକରି ପୁଅମାନଙ୍କ ତୁଳନାରେ ଝିଅମାନଙ୍କୁ ସମାଜ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଗୁରୁତ୍ଵ ଦିଆଯାଉ ନଥିଲା | ଲେଖକତାଙ୍କର ନିଜର ଛୋଟ ଭଉଣୀ ବିଷୟରେ ମନ୍ତବ୍ୟ ଦେଇଛନ୍ତି ଯେ, ‘‘ବୟସରେ ମୋ’ଠାରୁ ଦଶବର୍ଷ ସାନ ମୋର ଗୋଟିଏଭଉଣୀ ଥିଲା | ସମାଜରେ ପୁଅ ଓ ଝିଅ ଉଭୟଙ୍କର ଆବଶ୍ୟକତା ସମ୍ମାନ ହେଲେ ସୁଦ୍ଧା ପୁଅମାନେ ଝିଅମାନଙ୍କ ତୁଳନାରେଅଧିକ ଆଦର ପାଆନ୍ତି |

ତଥାପି ନାରୀ ମୁଣ୍ଡରେ ସେ ସମୟରେ କଠୋର କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ବୋଝ ଲଦାଯାଉଥିଲା | ସେ ସମୟରେ ନାରୀର କର୍ତ୍ତବ୍ୟ -ପରାୟଣତା ତାକୁ ଧନ୍ୟ କରିଥିଲା | ନାରୀର କର୍ମସ୍ଥଳ ଗୃହର ଚାରିକାନ୍ଥ ମଧ୍ୟରେ ସୀମିତ ରହିଥିଲା | କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ପାଳନ ନାରୀପାଇଁ ଗର୍ବ ଓ ଗୌରବର ହେତୁ ଥିଲା | ନାରୀ ତା’ର କରିବା ନେଇ ଗରବିଣୀ ଥୁଲା ଓ ନାରୀର ମହତ୍ତ୍ଵ ପାଇଁ ଦୁର୍ଗ ଲକ୍ଷ୍ମୀ, ସରସ୍ଵତୀ ପ୍ରଭୃତି ମହୀୟସୀ ନାରୀର ପ୍ରତିନିଧୁରୂପେ ପ୍ରତିଷ୍ଠାଲାଭ କରିଥିଲେ |

ସମାଜରେ ପୁଅ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଦେବାପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ ବିବେଚିତ ହେଉଥିଲା | ବେଶୀ ଲୋକେ ଝିଅ ଜନ୍ମକୁ ଅଭିଶାପ ଭାବଗ୍ରହଣକରୁଥିଲେ | ଝିଅମାନଙ୍କ ବିବାହପାଇଁ ପିତାମାତା ଚିଚିତ ଥିଲେ | ପୁଅମାନଙ୍କ ପାଇଁ ବିବାହ ବୟସ ଅଧିକ ଥିଲାବେଳେ ଝିଅମାନଙ୍କ ପାଇଁ ତାହା ପ୍ରଯୁଜ୍ୟ ନଥିଲା | ଝିଅର ଆଚରଣରେ ବ୍ୟତିକ୍ରମ ଦେଖାଦେଲେ ପିତାମାତା ଲାଞ୍ଛିତ ହେଉଥିଲେ ଲେଖକଙ୍କ ମତରେ, ‘‘ପୁଅର ଯେଉଁ ଦୋଷ ପୌରୁଷ ବିବେଚିତ ହୁଏ, ଝିଅପକ୍ଷେ ତାହା ମାରାତ୍ମକ ସ୍ଖଳନ |”

ସୁତରାଂ ପିତାମାତା ଝିଅଟିର ବିବାହପାଇଁ ଚିଚିତ ଥିଲେ | ଏହାର ସୁଯୋଗ ନେଇ ବରପକ୍ଷ ଅଧିକ ଯୌତୁକ ଦାବି କରୁଥିଲେ | ପିତା ଯୌତୁକ ଦେଇ ନ ପାରିଲେ କନ୍ୟା ଆତ୍ମହତ୍ୟା କରିଦେଇଥିଲା । ନାରୀମାନେ ସେ ସମୟରେ ବିଭିନ୍ନ ସ୍ତରରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠାଲାଭ କରୁଥିଲେ | ଏସବୁସରେ ପୁଅମାନଙ୍କ ତୁଳନାରେ ଝିଅମାନେ ସମାନ ଯୌରବ ଓ ଗୁରୁତ୍ୱରୁ ବଞ୍ଚିତ ଥିଲେ |

ଝିଅମାନଙ୍କ ପ୍ରାଧାନ୍ୟକୁ ଗୁରୁତ୍ଵଦେଇ ଲେଖକ ତାଙ୍କର ନିଜ ସାନକରଣୀ ପ୍ରସଙ୍ଗ ଲେଖୁଛନ୍ତି- “ଘରେ କେନ୍ଦ୍ରକୁ ଝିଅଟିଏ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ମୋର ପୁରୀ ଯିବା ଦିନ ବୋଉ ବହୁତ କାନ୍ଦିଲା | ମୋ ବୁଢ଼ୀମା' ଅନ୍ଧୁଣୀ,, ନାତୁଣୀ ତାଙ୍କପକ୍ଷେ ଆନ୍ଧର ଲଉଡି ଥିଲା , ମୁଁ ନଥିଲି; ତଥାପି ସେ ମୋତେ କୁଣ୍ଢାଇଧରି ଅକ୍ଷରୁ ଝରଝର ଲୁହ ଗଡ଼ାଇଲା|” ଅତଏବ ଲେଖକଙ୍କ ସମୟରେ ନାରୀମାନଙ୍କପ୍ରତି ରହିଥିବା ସାମାଜିକ ଦୃଷ୍ଟିଭଙ୍ଗୀ ପୁରୁଷଙ୍କ ତୁଳନାରେ ଅପେକ୍ଷାକୃତ କଠୋର ଥିଲା; ତଥାପି ନାରୀକୁ ଗୌରବ ଓ ସମ୍ମାନ ପ୍ରଦାନ କରିବାରେ ସେ ସମୟର ସମାଳରେ ତତ୍ପରତା ରହିଥ‌ିଲା |

୩୦) ଲେଖକ ନିଜକୁ କାହିଁକି ବାମନ ବୋଲି କହିଥିଲେ ?

ଉ : ଲେଖକ ଗୋଦାବରୀଶ ମିଶ୍ର ତତ୍କାଳୀନ ସମାଜରେ ଜଣେ ଆଦର୍ଶ ଶିକ୍ଷକ, ସଫଳ ରାଜନୀତିଜ୍ଞ ଓ ସ୍ଵନାମଧନ୍ୟସାହିତ୍ୟିକ ଭାବରେ ଜୀବନପଥରେ ଅଗ୍ରସର ହୋଇ ବହୁ ଲୋକଙ୍କର ଶ୍ରଦ୍ଧା, ଭକ୍ତିଦ୍ଵାରା ଆକର୍ଷିତ ହୋଇଥିଲେ | ଜୀବନରଅତି ଦୈନ୍ୟ ପରିସ୍ଥିତିରୁ ଦାରିଦ୍ର୍ୟସହ କସରତ କରି ସେ ନିଜ ବ୍ୟକ୍ତିତ୍ଵର ପରିପୁଷ୍ଟି ସାଧନ କରିଥିଲେ | ପ୍ରତିଭାର ବିକାଶ ଘଟିଛି ପ୍ରତିକୂଳ ପରିସ୍ଥିତିସହ ଚିର ସଂଗ୍ରାମ କରି | ନିଜର ଅଚ୍ୟୁତ ସାଧନା ବଳରେ ସେ ଅସମ୍ଭବକୁ ସମ୍ଭବ କରି ପାରିଛନ୍ତି | ବାମନଚନ୍ଦ୍ରକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରିବାପରି ନିଜ ଜୀବନର ଦୁଷ୍ପ୍ରାପ୍ୟ ସ୍ଥିତିକୁ ସେ କରାୟତ୍ତ କରିଛନ୍ତି | ଏ ସମ୍ପର୍କରେ ତାଙ୍କର ନିଜସ୍ଵ ମନ୍ତବ୍ୟ ହୁଏଯେ, '‘ବାମନର ଚାନ୍ଦକୁ ହାତବଢ଼ାଇବା ଚେଷ୍ଟା ନିତାନ୍ତ ହାସ୍ୟାସ୍ପଦ | ତଥାପି ପୃଥିବୀର ଇତିହାସରୁ ଦେଖାଯାଏ, କେତେକ ବାମନ ଅସଂଖ୍ୟ ଡେଙ୍ଗା ଲୋକଙ୍କୁ ଟପି ଚନ୍ଦ୍ରକୁ ହାତ ବଢ଼ାଇ ଅଧିକ କୃତକାର୍ଯ୍ୟ ହୋଇଛନ୍ତି |”

ସେହି ସଫଳ ବ୍ୟକ୍ତିତ୍ଵମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯୁକ୍ତରାଜ୍ୟର ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ, ଇଟାଲୀର ଭାଗ୍ୟବିଧାତା ମୁସୋଲିନ୍, ପୃଥବୀବିଖ୍ୟାତ ହିଟ୍‌ର, ରୁଷିଆର କର୍ଣ୍ଣଧାର ଷ୍ଟାଲିନ୍ ଓ ଭାରତର ଈଶ୍ୱରଚନ୍ଦ୍ର ବିଦ୍ୟାସାଗର ପ୍ରଭୃତି ଅନ୍ୟତମ ଥିଲେ | ଯେଉଁମାନେଅତି ଦୈନ୍ୟ ପରିବେଶରୁ ସଫଳ ବ୍ୟକ୍ତିତ୍ଵକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇ ବାମନ ହୋଇ ମଧ୍ୟ ଚାନ୍ଦ ଧରିପାରିଛନ୍ତି | ଓଡ଼ିଶାର ଗୋଦାବରୀଶ ମିଶ୍ର ମଧ୍ୟ ସେହିମାନଙ୍କମଧ୍ୟରୁ ଜଣେ ବୋଲି ଗଣ୍ୟ ହୁଅନ୍ତି, ଯାହାଙ୍କ ଏଣ୍ଟ୍ରାନ୍ସ ପାସ୍‌ ନେଇ ତାଙ୍କର ଶିକ୍ଷକ ମାଧବ ମିଶ୍ର ମତ ଦେଇଥିଲେ, ‘‘ଏଣ୍ଟ୍ରାନ୍ସ ଖଣ୍ଡକ ପାସ୍‌ କରିଦେଲେ ମଣିଷରେ ଗଣହୁଅନ୍ତୁ; ମାତ୍ର ତୋ ପକ୍ଷରେ ଏ ତ ବାମନ ହୋଇ ବାକୁ ହାତ ବଢ଼ାଇବା ନ୍ୟାୟ – କ’ଣ ପଡ଼ିଛି ?'' ବାସ୍ତବରେ ଏଣ୍ଟ୍ରାନ୍ସ ପାସ୍‌ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ ପରିବେଶ ଓ ଆର୍ଥିକ ସ୍ଥିତି ଗୋଦାବରୀଶ ମିଶ୍ରଙ୍କର ପିତାମାତାଙ୍କ ଦରିଦ୍ର କୁଟୀରରେ ଦୁଷ୍ପାପ୍ୟ ଥିଲା । ନିଜେ ଲେଖକ ନିଜର ସେହି ଅନୁଭବକୁ ବର୍ଣ୍ଣନା କରନ୍ତି – ''ମୋତେ ପ୍ରଥମେ ଚନ୍ଦ୍ରକୁ ହାତ ବଢ଼ାଇବାକୁ ପଡ଼ିଲା; ଅଥଚ ମୁଁ ଦେଖିଲି ଯେ ମୋ ହାତ ପାଉନାହିଁ | ସୁତରାଂ ମାସ ମାସ ଧରି ନୈରାଶ୍ୟ ବହ୍ନିରେ ମୋତେ ଜଳିବାକୁ ପଡ଼ିଲା |”

ଜୀବନର ଏହି ଚରମ ନୈରାଶ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ ଲେଖକ ରାମକୃଷ୍ଣ ବୋଷଙ୍କଠାରୁ ପାଞ୍ଚଟଙ୍କାର ସାହାଯ୍ୟ ପାଇ ପୁରୀ ଜିଲ୍ଲା ସ୍କୁଲରେ ପକ୍ଷମ ଶ୍ରେଣୀରେ ନାମ ଲେଖାଇଲେ |

ପରେ ପିତାଙ୍କ ପୈତୃକ ଜମିରୁ କିଛି ଅଂଶ ବିକ୍ରି କରି ପାଠପଢ଼ିବା ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୋଇଥିଲେ | ତାଙ୍କର ନିଜସ୍ଵ ଅନୁଭୂତିକୁ ଲେଖକ ବ୍ୟକ୍ତଜରତି— ‘‘ପିତାଙ୍କ ପୈତୃକ ଜମି ବିକ୍ରି ଉପରେ ନିର୍ମିତ କରି ମୁଁ ପଢ଼ିଛି; କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କର ଜମି ବେଶି ନଥିଲା |”

ସେହି ସମୟରେ ଚରମ ଅଭାବ, ଅନଟନ, ଦୁଃଖ ଓ ଦୈନ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ ଲେଖକଙ୍କୁ ନିଜର ସାଧନା ପଥରେ ଆଇବାକୁ ହେଲା | ବାମନ ହୋଇ ଚନ୍ଦ୍ର ଧରିବାର ସର୍ବା ତାଙ୍କୁ ଯଥେଷ୍ଟ ଆତ୍ମବିଶ୍ଵାସ ଯୋଗାଇଲା | କୋମଳ ଛାତ୍ର ଜୀବନରେ କଠୋର ପଦକ୍ଷେପ ନେଇ ସେ ଅଧିକାଂଶ ସମୟ ଉପବାସରେ ସମୟ କାଟିଦେଉଥିଲେ | ତାଙ୍କର ନିଜସ୍ଵ ଦୁଃଖ ବ୍ୟକ୍ତ କରନ୍ତି – “ସେତେବେଳେ ମୁଁ ଅନେକ ଦିନ ପଇସା ଅଭାବରୁ ଉପବାସ ରହିଅଛି | ଛାତ୍ରାବାସର ପାଣ୍ଠିକୁ ଟଙ୍କା ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଦିନ ନ ଦେଲେ ଚାଉଳ ପଡିବା ବନ୍ଦହୋଇଯାଏ |” ଲେଖକ ନିଜର ଦୈନ୍ୟ ସ୍ଥିତି ପରିପ୍ରକାଶ ନ କରି ଅନ୍ୟତ୍ର ଖାଇବି କହି ଚାଲିଯାଆନ୍ତି | ସେପରି ଅବସ୍ଥାରେ ସେ ନିଜର ସେହି ଦୁଃଖଦ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ବର୍ଣ୍ଣନା କରି ଲେଖିଛନ୍ତି,” ସେପରି ଅବସ୍ଥାରେ ଯେଉଁଠାରେ ଖାଏ ତାହା ସମୁଦ୍ରକୂଳ, ଯାହା ଖାଏ ତାହା ପବନ | ଥରେ ଏହିପରି ପବନ ଖାଇ ପୂରା ଦୁଇଦିନ ରହିଗଲି |”

ମାସିକ ଚାରିଟଙ୍କାରେ ସେ ତାଙ୍କର ଯାବତିୟ ଖର୍ଚ୍ଚ ତୁଲାଉଥିଲେ | ପାଖରେ ପଇସା ନ ଥିବାରୁ ବଡ଼ଦାଣ୍ଡର ସୁସଜ୍ଜିତ ମିଠାଇ ପ୍ରଲୋଭନରୁ ନିଜକୁ ରକ୍ଷାକରିବାକୁ ଯାଇ ବଡଦାଣ୍ଡକୁ ଯାଉ ନଥିଲେ | ପାଖ ଗ୍ରାମର ଦୀନବନ୍ଧୁ ନରେନ୍ଦ୍ର ସିଂହ ଏଣ୍ଟ୍ରାନ୍ସ ପାସ୍ ପରେ ତାଙ୍କୁ ନିଜ ବୃତ୍ତି ପୈସାରୁ ପାଞ୍ଚଟଙ୍କା ଦେବାପାଇଁ ପ୍ରୋତ୍ସାହନ ଦେଇଥିଲେ; ମାତ୍ର ସେ ଚାରିବର୍ଷ ଫେଲ୍ ହେବାରୁ ସେ ଆଶା ଲେଖକଙ୍କ ପାଇ ହାସ୍ୟାସ୍ପଦ ଥିଲା | ଶେଷରେ ବହୁ ବାଧାବିଘ୍ନସତ୍ତ୍ୱେ ସେ ୧୯୦୬ ମସିହାରେ ଦ୍ଵିତୀୟ ଶ୍ରେଣୀରେ ପ୍ରବେଶିକା ପରୀକ୍ଷାରେ ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ | ଦୀନବନ୍ଧୁ ନରେନ୍ଦ୍ରସିଂହ ସେହିବର୍ଷ ତୃତୀୟ ଶ୍ରେଣୀରେ ପାସ୍ କଲେ |

ଏଣ୍ଟ୍ରାନ୍ସ ପାସ୍ ପରେ ଲେଖକଙ୍କ ପାଇଁ ଅନେକ ସଫଳତାର ଦ୍ଵାର ଉନ୍ମୁକ୍ତ ହୋଇଗଲା | ତାଙ୍କ ଭାଷାରେ, “ବାମନ ହୋଇ ସୁଦ୍ଧା ଚନ୍ଦ୍ରକୁ ହାତ ବଢାଇଥିଲି|” ଚନ୍ଦ୍ରକୁ ବାମନର ହାତ ବଢାଇବା ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ଲେଖକଙ୍କ ଅଭିମତ ହୁଏ ଯେ, ହଜାରକରେ ନଅଶହ ଅନେଶ୍ଵତ ଚନ୍ଦ୍ର ପଛରେ ଧାଇଁଲେ ଜଣେମାତ୍ର ପାଇଥାଏ | ଲେଖକ ସେହି ଭାଗ୍ୟବାନ୍ ବ୍ୟକ୍ତି ଥିଲେ ଯେ ନିଜ ଜୀବନର ବହୁମୂଖୀ ବ୍ୟକ୍ତିତ୍ଵର ପରିଚୟ ଦେଇ ବାମନ ହୋଇ ମଧ୍ୟ ଚାନ୍ଦ ଧରିବାର ଗୌରବରେ ଗୌରବାନ୍ଵିତ ଥିଲେ |

Bamanara Hata O Aakashara Chandra ବାମନର ହାତ ଓ ଆକାଶର ଚନ୍ଦ୍ର Class 9 Chapter 11 Question Answer

RATINGS

Out of 1 ratings.

Other Chapters

Suggested