ଦ୍ଵିତୀୟ ଅଧ୍ୟାୟ

ପ୍ରଥମ ପାଠ ମାନବାଧିକାର

ଦ୍ଵିତୀୟ ବିଶ୍ଵଯୁଦ୍ଧର ସମାପ୍ତି ପରେ ସଂଯୁକ୍ତ ରାଷ୍ଟ୍ରସଂଘ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରାଗଲା | ଏହାର ଯେଉଁ “ସନନ୍ଦ” ତିଆରି ହେଲା, ସେଥିରେ ମାନବାଧିକାରକୁ ବିଶ୍ଵସ୍ତରରେ ମୌଳିକ ଅଧିକାର ରୂପେ ଉଲ୍ଲେଖ କରାଗଲା |
ସାର୍ବଜନୀନ ମାନବାଧିକାର ଘୋଷଣାନାମା (Universal Declaration of Human Rights) କୁ ସଂଯୁକ୍ତ ରାଷ୍ଟ୍ର ସଂଘର ସାଧାରଣ ଅଧିବେଶନରେ ୧୯୪୮ ମସିହା ଡିସେମ୍ବର ମାସ ୧୦ ତାରିଖ ଦିନ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଇଥିଲା |
ପ୍ରତିବର୍ଷ ଡିସେମ୍ବର ୧୦ ତାରିଖକୁ “ମାନବାଧିକାର ଦିବସ” ଭାବେ ପାଳନ କରାଯାଏ |
୧୮ ବର୍ଷ ବ୍ୟବଧାନ ପରେ ୧୯୬୬ ମସିହାରେ “ସାଧାରଣ ସଭା” ଦ୍ଵାରା ମାନବାଧିକାର ଆଇନଗତ ମର୍ଯ୍ୟାଦା ଲାଭ କଲା | ମାନବାଧିକାରକଉ ଦୁଇ ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ କରାଯାଇଥିଲା | ଗୋଟିଏ ନାଗରିକ ଓ ରାଜନୈତିକ ଅଧିକାର ଏବଂ ଅନ୍ୟଟି ଅର୍ଥନୈତିକ, ସାମାଜିକ ଓ ସାଂସ୍କୃତିକ ଅଧିକାରଗୁଡିକ ଆଇନ ତିଆରି ହେଲା | ଏହା ୧୯୭୬ ମସିହା ପରେ ରାଷ୍ଟ୍ରସଂଘର ସଦସ୍ୟ ରାଷ୍ଟ୍ରଗୁଡିକ ଅନୁମୋଦନ ପ୍ରଦାନ କରିସାରିବା ପରେ ଏହା କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ ହେଲା |
୧୯୯୩ ମସିହାରେ ଭିଏନା ଘୋଷଣାନାମାରେ ଥିବା ଗଣତନ୍ତ୍ର, ଅର୍ଥନୈତିକ ବିକାଶ ଓ ମାନବାଧିକାର ପରସ୍ପର ସଂଲଗ୍ନଭାବେ ଦର୍ଶାଗଲା |

ମାନବାଧିକାରର ଐତିହାସିକ ଭିତ୍ତିଭୂମି :

ମାନବାଧିକାର ସମ୍ପର୍କରେ ବହୁ ପୂର୍ବରୁ ମାଗ୍ନାକାର୍ଟା , ଆମେରିକାର ସ୍ୱାଧୀନତା ସଂଗ୍ରାମର ଘୋଷଣାନାମା ଓ ଫରାସୀ ବିପ୍ଳବର ଘୋଷଣାନାମାରେ ମାନବାଧିକାର ସମ୍ପର୍କରେ ସୂଚିତ କରାଯାଇଥିଲା | ଏଗୁଡିକ ଥିଲା ମୁଖତଃ ନକରାତ୍ମକ ଆଧିକାର |

ମାନବାଧିକାରର ପ୍ରକାରଭେଦ :

ମାନବାଧିକାରର ତିନି ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ । ସେଗୁଡ଼ିକ ହେଲା –
କ) ପ୍ରଥମ ପିଢ଼ି ଅଧିକାର — ବ୍ୟକ୍ତିକୁ ଯେପରି ଅଧିକ ସାମାଜିକ ଓ ରାଜନୈତିକ ଅଧିକାର ମିଳେ, ସେଥିପାଇଁ ମୁଖ୍ୟତଃ ଉଦ୍ୟମ କରାଯାଇଥିଲା | ଏଥିରେ ମଣିଷର ସ୍ଵତନ୍ତ୍ରତାରେ ସରକାରୀ ହସ୍ତକ୍ଷେପ ନ କରେ, ସେଥିପ୍ରତି ଦୃଷ୍ଟି ଦିଆ ଯାଇଥିଲା |
ଖ) ଦ୍ଵିତୀୟ ପିଢ଼ି ଅଧିକାର – ଏଥିରେ ଅଧିକାରଗୁଡିକ ପ୍ରତି ସରକାର ସକାରାତ୍ମକ ଦୃଷ୍ଟି ଦେବାରୁ ଆବଶ୍ୟକତା ସମସ୍ତେ ଉପଲବ୍ଧି କଲେ |
ଗ) ତୃତୀୟ ପିଢ଼ି ଅଧିକାର – ବିଂଶ ଶତାବ୍ଦୀର ଶେଷଭାଗରେ ମାନବାଧିକାରର କାର୍ଯ୍ୟ ଆହୁରି ବଢିଲା | ଆତ୍ମନିର୍ଣ୍ଣୟ ଅଧିକାର, ଅନଗ୍ରସର ବ୍ୟକ୍ତିମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସ୍ଵତନ୍ତ୍ର ସୁରକ୍ଷା ଅଧିକାର ଓ ଦେଶର ସମ୍ପଦ ଉପରେ ଲୋକମାନଙ୍କର ଅଧିକାର ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ |

ମାନବାଧିକାରର ମୁଖ୍ୟ ଲକ୍ଷଣ :

ସାର୍ବଜନୀନ (Universal) : ଦେଶ, ସମାଜ, ସମ୍ପ୍ରଦାୟ ଓ ସଂସ୍କୃତି ନିର୍ବିଶେଷରେ ଏହା ସାର୍ବଜନୀନ | ସବୁଠାରେ ଏହି ଅଧିକାରଗୁଡିକ ସମପରିମାଣରେ ମୂଲ୍ୟବାନ୍ |
କେନ୍ଦ୍ରବିନ୍ଦୁରେ ବ୍ୟକ୍ତି (Individual at the centre) : ମାନବାଧିକାରର କେନ୍ଦ୍ରବିନ୍ଦୁ କହିଲେ, ଏହା ମଣିଷକୁ ବୁଝାଏ | ମଣିଷ ଯେଉଁ ରାଷ୍ଟ୍ର ବା ସମାଜର ହେଉ ଅଥବା ଯେଉଁ ଭାଷାଭାଷୀ ଅଞ୍ଚଳର ହେଉ ନା କାହିଁକି, ଏହି ଅଧିକାର ସେ ଉପଭୋଗ କରିପାରିବ |
ଗଣତନ୍ତ୍ର ଓ ବିକାଶ : ଗଣତନ୍ତ୍ର ବିନା ମାନବାଧିକାରର କଳ୍ପନା କରାଯାଇପାରିବ ନାହିଁ | ଗଣତନ୍ତ୍ର ଓ ବିକାଶ ମଧ୍ୟ ପରସ୍ପର ପରିପୂରକ |

ଭାରତରେ ମାନବାଧିକାରର ସୁରକ୍ଷା :

୧୯୯୩ ମସିହାରେ ଭାରତରେ ମାନବାଧିକାର ସୁରକ୍ଷା ଆଇନ ପ୍ରଣୟନ କରାଗଲା ଓ ଏହା ଭାରତ ସମ୍ବିଧାନର ୫୧ ଧାରା ଓ ଭିଏନା ସମ୍ମିଳନୀର ସନନ୍ଦ ଅନୁଯାୟୀ କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ କରାଯାଇଛି |
ସମ୍ବିଧାନର ବ୍ୟବସ୍ଥା ଜାତୀୟ ମାନବାଧିକାରର କମିଶନ, ରାଜ୍ୟ ମାନବାଧିକାରର କମିଶନ ଏବଂ ମାନବାଧିକାର କୋର୍ଟ ଗଠନ କରାଯାଇ ଏ ଦିଗରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରାଯାଉଛି |
୨୦୦୫ ମସିହାରେ ପ୍ରଣୀତ ସୂଚନା ଅଧିକାର ଆଇନ (Right to Information Act)
ଭାରତରେ ୧୯୭୯ ମସିହାରେ ଏକ ଜନସ୍ୱାର୍ଥମାମଲା ଜେଲଗୁଡିକର ଦୁରବସ୍ଥା ଓ ବିଚାରଧୀନ ବନ୍ଦୀମାନଙ୍କର ଦୟନୀୟ ଚଳଣି ଉପରେ ଦାୟର ହୋଇଥିଲା |

ଜାତୀୟ ମାନବାଧିକାର କମିଶନ (National Human Rights Commission) :

ଏହା ୧୯୯୩ ମସିହା ସେପ୍ଟେମ୍ବର ମାସ ୨୯ ତାରିଖରେ ସ୍ଥାପନ କରାଯାଇଥିଲା | ମାନବାଧିକାର ସମ୍ପର୍କିତ ସଚେତନତା ବୃଦ୍ଧି ଓ ମାନବାଧିକାରକୁ ଅଧିକ ସୁରକ୍ଷା ପ୍ରଦାନ କରିବା ଏହାର ଲକ୍ଷ୍ୟ ଅଟେ |
ଜାତୀୟ ମାନବାଧିକାର କମିଶନର ନିଯୁକ୍ତି ପାଉଥିବା ଅଧ୍ୟକ୍ଷ ଓ ସଦସ୍ୟଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟକାଳ ପାଞ୍ଚବର୍ଷ | ଯଦି କେହି ପାଞ୍ଚବର୍ଷ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ପୂର୍ବରୁ ୭୦ ବର୍ଷ ବୟସରେ ପଦାର୍ପଣ କରନ୍ତି, ତାହାହେଲେ ସେ ତାଙ୍କ ପଦରୁ ଅବସର ନେବେ |
ଭାରତର ଉଚ୍ଚତମ ନ୍ୟାୟାଳୟର ଅବସରପ୍ରାପ୍ତ ମୁଖ୍ୟ ବିଚାରପତି ଶ୍ରୀଯୁକ୍ତ ରଙ୍ଗନାଥ ମିଶ୍ର ପ୍ରଥମ ଜାତୀୟ ମାନବାଧିକାର କମିଶନର ଅଧ୍ୟକ୍ଷ ନିଯୁକ୍ତ ହୋଇଥିଲେ |

ଜାତୀୟ ମାନବାଧ୍ୟାକାର କମିଶନର କାର୍ଯ୍ୟବଳୀ :

ମାନବାଧିକାର ସୁରକ୍ଷା ପାଇଁ ବିଭିନ୍ନ ପଦକ୍ଷେପ ଗୁଡିକୁ ପରୀକ୍ଷା କରିବା ଏବଂ ଉତ୍ତମ ପଦକ୍ଷେପ ନେବା ଲାଗି ସୁପାରିସ୍ କରିବା
ମାନବାଧିକାର ଉଲ୍ଲଙ୍ଘନ ସମ୍ପର୍କିତ ଅଭିଯୋଗଗୁଡ଼ିକର ତଦନ୍ତ କରିବା
ମାନବାଧିକାର ଉଲ୍ଲଙ୍ଘନ ନିବାରଣ କରିବା ଦିଗରେ ସରକାରୀ କର୍ମଚାରୀମାନଙ୍କର ବିଫଳତା ସମ୍ପର୍କରେ ତଦନ୍ତ କରିବା
କୌଣସି ନ୍ୟାୟାଳୟରେ ମାନବାଧିକାର ଉଲ୍ଲଙ୍ଘନ ସମ୍ପର୍କରେ ବିଚାର ଚାଲିଥିବା ବେଳେ ପକ୍ଷଭୁକ୍ତ ହେବା ଜେଲ୍‌ରେ ଥିବା କଏଦୀମାନଙ୍କର ଅବସ୍ଥାରେ ସୁଧାର ଆଣିବା ଲାଗି ଜେଲ୍ ପରିଦର୍ଶନ କରି ଆବଶ୍ୟକ ସୁପାରିସ ପ୍ରଦାନ କରିବା
ସନ୍ତ୍ରାସବାଦୀମାନଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପଦ୍ୱାରା ମାନବାଧିକାର ଦ୍ଵାରା ମାନବାଧିକାର ବିପନ୍ନ ହେଲେ ସେଗୁଡ଼ିକର ସମୀକ୍ଷା କରି ଉପଯୁକ୍ତ ପ୍ରସ୍ତାବ ଦେବା
ମାନବାଧିକାର ସମ୍ପର୍କିତ ଗବେଷଣାକୁ ପ୍ରୋତ୍ସାହିତ କରିବା
ସମାଜର ବିଭିନ୍ନ ଶ୍ରେଣୀର ଲୋକଙ୍କୁ ମାନବାଧିକାର ସମ୍ପର୍କରେ ଅଧିକ ସଚେତନ କରିବା
ମାନବାଧିକାରର ସୁରକ୍ଷା ଲାଗି କାର୍ଯ୍ୟରତ ସ୍ୱେଚ୍ଛାସେବୀ ଅନୁଷ୍ଠାନମାନଙ୍କୁ ପ୍ରୋତ୍ସାହିତ କରିବା |

ମାନବାଧିକାରର ସୁରକ୍ଷାରେ ପ୍ରତିବନ୍ଧକ:

ମାନବାଧିକାରର ସୁରକ୍ଷାରେ ପ୍ରତିବନ୍ଧକଗୁଡ଼ିକ ହେଲା – ଦାରିଦ୍ର୍ୟ, ହିଂସାଭାବ ଓ ସାମ୍ପ୍ରଦାୟିକତା |

Manabadhikara Human Rights ମାନବାଧିକାର Class 9 Political Science Unit 2 Chapter 1

RATINGS

Out of 1 ratings.

Other Chapters

Suggested